Seatimes – (ĐNA). Mảng xe điện dân dụng của Trung Quốc đã sớm khẳng định vị thế trên thị trường, nhưng chỉ trong vài năm gần đây, lĩnh vực xe tải điện mới thực sự tăng tốc. Theo giới chuyên gia, mạng lưới trạm sạc, đổi pin phủ rộng và chi phí vận hành thấp hơn đang tạo ra lợi thế chi phí vượt trội cho dòng xe này, mở ra bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành vận tải Trung Quốc và được xem là “đòn chí tử” đối với xe tải diesel truyền thống.
Theo AFP, năm 2025 được xem là bước ngoặt của thị trường xe điện hạng nặng tại Trung Quốc. “Đây là năm đột phá đối với xe điện hạng nặng. Khi hạ tầng đã sẵn sàng, xe điện sẽ trở thành lựa chọn kinh tế nhất cho ngày càng nhiều tuyến giao hàng và nhu cầu vận tải”, ông Lauri Myllyvirta nhận định.
Nhận định này phản ánh rõ xu hướng chuyển dịch đang diễn ra mạnh mẽ tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Dữ liệu từ Commercial Vehicle World, đơn vị cung cấp thông tin thị trường có trụ sở tại Bắc Kinh, cho thấy các mẫu xe tải sử dụng năng lượng mới đã chiếm 29% tổng doanh số xe tải nội địa trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 14% của năm 2024. Đáng chú ý, tỷ lệ thâm nhập của phân khúc này vào năm 2021 còn chưa tới 1%, cho thấy tốc độ tăng trưởng gần như bùng nổ chỉ sau vài năm.
Ở quy mô toàn cầu, xu thế này cũng được củng cố bằng các số liệu mới từ International Energy Agency (IEA). Cơ quan này cho biết doanh số xe tải điện hạng trung và hạng nặng trên toàn thế giới đã tăng gần 80% trong năm 2024, vượt mốc 90.000 xe, trong đó hơn 80% lượng tiêu thụ đến từ Trung Quốc. Điều đó cho thấy Trung Quốc không chỉ dẫn đầu về xe điện dân dụng mà còn đang trở thành trung tâm của cuộc cách mạng điện hóa trong lĩnh vực logistics và vận tải hàng hóa.
Quá trình thay thế xe tải diesel truyền thống vì thế đang tăng tốc rõ rệt. Các nhà sản xuất và tổ chức nghiên cứu thị trường dự báo xe tải điện có thể chiếm tỷ trọng áp đảo trong doanh số bán mới chỉ trong vài năm tới, thậm chí đạt mốc 50% trước năm 2028 nếu đà tăng trưởng hiện nay được duy trì.
Không chỉ thể hiện qua những con số, sự thay đổi còn hiện hữu trong trải nghiệm của tài xế. Tại một trạm sạc nhộn nhịp ở quận Mật Vân, Bắc Kinh, tài xế Wang, 43 tuổi, cho biết công việc của anh đã thay đổi đáng kể kể từ khi chuyển sang lái xe điện. “Điều khiển rất nhẹ nhàng. Xe cũ của tôi có hơn 10 số, vận hành rất cồng kềnh. Với xe điện, bạn chẳng phải làm gì cả, tất cả đều tự động”, anh nói trong lúc cắm cáp sạc cho xe.
Khi được hỏi vì sao ngày càng nhiều doanh nghiệp vận tải chuyển sang xe tải điện, tài xế Wang cho rằng nguyên nhân đến từ cả chính sách hỗ trợ của nhà nước lẫn áp lực cạnh tranh của thị trường. Theo anh, trong bối cảnh chi phí vận hành ngày càng được tính toán chặt chẽ, các doanh nghiệp buộc phải tối ưu để gia tăng lợi nhuận.
“Đó là quy luật đào thải. Với chi phí vận chuyển và mọi thứ đi kèm hiện nay, ai cũng cố gắng để kiếm được nhiều tiền hơn. Loại xe này có chi phí vận hành thấp hơn”, Wang nói.
Thực tế, lợi thế lớn nhất của xe tải điện hiện nay nằm ở chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng. So với xe diesel truyền thống, xe điện không chỉ tiết kiệm đáng kể chi phí năng lượng mà còn giảm hao mòn cơ khí do hệ truyền động đơn giản hơn, ít chi tiết chuyển động hơn và gần như không cần bảo trì hộp số phức tạp.
Tại một trạm sạc khác ở Bắc Kinh, tài xế Zhang cho biết ông đã chuyển từ xe tải chạy bằng khí tự nhiên sang xe điện được khoảng hai tháng. Công việc chủ yếu của ông là vận chuyển cát và đá trên các tuyến ngắn quanh thủ đô.
Tuy nhiên, theo Zhang, xe tải điện hiện vẫn phù hợp nhất với các hành trình ngắn và trung bình, đặc biệt trong vận tải nội đô hoặc liên vùng gần. “Xe điện chưa thực sự phù hợp với hành trình dài”, ông nói.
Mẫu xe mà Zhang đang điều khiển có tầm hoạt động tối đa khoảng 240–250 km sau mỗi lần sạc. Theo ông, ưu điểm lớn là khả năng tăng tốc mạnh và vận hành linh hoạt.
“Động cơ khá mạnh, tăng tốc nhanh. Tất cả tập trung vào tốc độ, nhưng phạm vi di chuyển vẫn còn hạn chế”, Zhang cho biết.
Đây cũng là điểm nghẽn lớn nhất mà ngành xe tải điện toàn cầu đang tìm cách vượt qua. Trong bối cảnh quá trình điện hóa trong nước tăng tốc, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện không chỉ hướng tới thị trường nội địa mà còn đẩy mạnh tham vọng xuất khẩu.
“Tương tự xe điện dân dụng, các nhà sản xuất xe tải hạng nặng Trung Quốc đang coi xuất khẩu là chiến lược tất yếu, do cạnh tranh ngày càng gia tăng và thị trường trong nước dần bão hòa”, Christopher Doleman, nhà phân tích tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), nhận định.
Những biến động gần đây trên thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt là rủi ro từ xung đột tại Trung Đông, cũng được xem là chất xúc tác quan trọng cho xu hướng này. Theo Doleman, giá dầu diesel biến động mạnh đang khiến các doanh nghiệp logistics tìm kiếm những giải pháp ổn định chi phí hơn.
“Nhu cầu đối với xe tải hạng nặng chạy điện nhiều khả năng sẽ tăng cao, khi các hãng vận hành tìm cách giảm thiểu rủi ro từ biến động giá dầu diesel”, ông nói.
Trong bối cảnh đó, các startup xe điện Trung Quốc cũng đang nổi lên với tham vọng cạnh tranh toàn cầu. Han Wen, nhà sáng lập Windrose Technology, cho rằng những bất ổn địa chính trị gần đây càng thúc đẩy nhu cầu đối với xe tải điện đường dài.
Thành lập năm 2022 và đặt trụ sở tại Bỉ, Windrose đang tận dụng chuỗi cung ứng xe điện tiên tiến của Trung Quốc để mở rộng ra thị trường quốc tế, với mục tiêu cạnh tranh trực tiếp trong phân khúc xe tải điện đường dài với Tesla, Inc..
“Đối với xe tải, phạm vi hoạt động là hạn chế lớn nhất”, Han Wen nhấn mạnh. Theo ông, mẫu xe hiện tại của Windrose có thể di chuyển khoảng 700 km sau mỗi lần sạc đầy, mức được xem là khá cạnh tranh trong phân khúc vận tải đường dài. Công ty đặt mục tiêu nâng tầm hoạt động lên 1.000 km vào năm 2030, một cột mốc có thể giúp xe tải điện tiến gần hơn đến khả năng thay thế hoàn toàn xe diesel ở các tuyến xuyên quốc gia.
Hiện Windrose đang đẩy mạnh mở rộng sản xuất sau khi được cấp phép lưu hành tại châu Âu, Trung Quốc, Mỹ và khu vực Nam Mỹ, cho thấy tham vọng trở thành một trong những thương hiệu dẫn đầu cuộc đua điện hóa logistics toàn cầu.
Phát biểu của Han Wen cho thấy niềm tin ngày càng lớn của giới sản xuất vào tương lai của xe tải điện. “Chúng tôi sẽ chế tạo khoảng 1.000 xe tải trong năm nay. Không còn nghi ngờ gì nữa, xe điện là sự lựa chọn ưu việt về mặt kinh tế. Tôi nghĩ chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa xóa sổ xe tải chạy dầu diesel”, ông nói, đồng thời cho biết mục tiêu tiếp theo là 10.000 chiếc vào năm tới và 100.000 xe vào năm 2030.
Nhìn rộng hơn, tốc độ mở rộng sản xuất cùng những bước tiến nhanh về công nghệ pin, tầm hoạt động và hạ tầng sạc cho thấy xe tải điện không còn là một xu hướng thử nghiệm, mà đã trở thành nền tảng công nghệ chiến lược của ngành vận tải hiện đại. Ưu thế về chi phí nhiên liệu, khả năng tự động hóa cao và tiềm năng cắt giảm phát thải đang giúp dòng xe này từng bước tái định hình toàn bộ chuỗi logistics toàn cầu.
Đặc biệt, trong bối cảnh giá năng lượng truyền thống biến động mạnh và áp lực giảm phát thải ngày càng gia tăng, công nghệ xe tải điện được đánh giá là lời giải mang tính dài hạn cho bài toán vận tải bền vững. Từ một giải pháp thay thế ở các tuyến ngắn, nền tảng công nghệ này đang tiến rất nhanh tới khả năng chinh phục vận tải đường dài, lĩnh vực vốn được xem là “thành trì cuối cùng” của động cơ diesel.
Nếu đà phát triển hiện nay được duy trì, xe tải điện không chỉ đơn thuần thay thế một phương tiện vận tải cũ, mà còn có thể mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành logistics, nơi hiệu quả kinh tế, công nghệ thông minh và mục tiêu xanh hóa cùng song hành.
Daisy Ng
