Xây dựng văn hoá số: Trách nhiệm công dân và tương lai đất nước

Trách nhiệm công dân trong thời đại số
Trong kỷ nguyên số, mỗi cá nhân không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là một “nhà xuất bản” với khả năng lan tỏa nội dung đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người chỉ qua một cú nhấp chuột. Bởi vậy, trách nhiệm công dân trước hết thể hiện ở ý thức tiếp nhận, chọn lọc và chia sẻ thông tin có kiểm chứng. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp tin giả về dịch bệnh, thiên tai hay các sự kiện xã hội đã lan truyền với tốc độ chóng mặt, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Một thông tin sai lệch, dù xuất phát từ sự thiếu hiểu biết hay vô tình chia sẻ, cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền khó kiểm soát. Vì thế, sự tỉnh táo, khả năng phân tích nguồn tin và thái độ thận trọng trước khi bấm nút “chia sẻ” không chỉ là kỹ năng cá nhân mà còn là biểu hiện cụ thể của văn hóa, đạo đức và bản lĩnh công dân trong môi trường số.

Bên cạnh đó, tôn trọng pháp luật và chuẩn mực đạo đức trên không gian mạng là yêu cầu tất yếu, không thể thỏa hiệp. Không gian mạng không phải là “vùng ngoại lệ” đứng ngoài khuôn khổ pháp luật và phải là một phần không tách rời của đời sống xã hội. Mọi hành vi xúc phạm danh dự cá nhân, xâm phạm quyền riêng tư, phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc lịch sử hay kích động thù hằn đều có thể gây ra những hậu quả pháp lý nghiêm trọng và để lại hệ lụy lâu dài cho cá nhân, gia đình cũng như cộng đồng. Thực tế cho thấy, đã có không ít trường hợp bị xử phạt vì đăng tải nội dung bịa đặt, lợi dụng hình thức “hư cấu văn học” hoặc “ý kiến cá nhân” để xuyên tạc, thóa mạ lịch sử hào hùng của dân tộc, gây tổn hại đến niềm tin và giá trị chung của xã hội. Những sự việc ấy khẳng định rằng pháp luật luôn hiện diện và được thực thi nghiêm minh cả trong môi trường trực tuyến. Vì vậy, ý thức thượng tôn pháp luật cần trở thành nền tảng cốt lõi của văn hóa số, giúp mỗi công dân tự điều chỉnh hành vi, phát ngôn của mình, từ đó góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, minh bạch và văn minh.

Trách nhiệm công dân số không chỉ dừng lại ở việc “không làm điều xấu” mà còn ở việc chủ động lan tỏa những giá trị tích cực. Những bài viết chia sẻ kiến thức khoa học, câu chuyện nhân ái, sáng kiến cộng đồng hay kinh nghiệm học tập, khởi nghiệp chân thực đã và đang truyền cảm hứng cho hàng triệu người. Khi các nội dung trung thực, giàu tính xây dựng được lan tỏa bền bỉ, không gian mạng sẽ trở thành môi trường nuôi dưỡng sáng tạo, củng cố niềm tin và tăng cường sự đồng thuận xã hội. Đây cũng là cách mỗi cá nhân góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa và kết nối không biên giới.

Đặc biệt, trong bối cảnh dữ liệu được xem là “tài nguyên mới” của quốc gia, bảo vệ thông tin cá nhân và bảo đảm an toàn dữ liệu mang ý nghĩa không chỉ riêng tư mà còn kinh tế, chính trị và an ninh. Các vụ lộ lọt dữ liệu cá nhân, đánh cắp tài khoản ngân hàng hay chiếm đoạt thông tin để lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, cho thấy nguy cơ hiện hữu đối với mọi công dân. Do đó, mỗi người cần nâng cao kỹ năng bảo mật, sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực hai lớp, cẩn trọng khi cung cấp thông tin cá nhân trên các nền tảng số, đồng thời tuân thủ các quy định về an toàn thông tin. Trách nhiệm này đòi hỏi sự chủ động của từng cá nhân và sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, nhằm bảo vệ chủ quyền số và lợi ích quốc gia trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Như vậy, trong thời đại số, trách nhiệm công dân không chỉ được đo bằng hành vi ngoài đời thực mà còn được thể hiện rõ nét qua ứng xử trên không gian mạng. Mỗi hành động nhỏ, từ việc kiểm chứng một nguồn tin, tôn trọng người khác khi tranh luận, đến bảo vệ dữ liệu cá nhân đều góp phần định hình diện mạo của xã hội số. Khi mỗi cá nhân ý thức đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình, không gian mạng sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển bền vững và tiến bộ xã hội.