Seatimes – (ĐNA). Không gian số ngày nay không chỉ là kênh trao đổi thông tin, mà đã trở thành môi trường hình thành, lan tỏa và va chạm của các giá trị văn hóa, quan điểm xã hội và nhận thức lịch sử. Sự bùng nổ của đời sống văn hóa trên không gian mạng mở ra những cơ hội lớn để kết nối, sáng tạo và chia sẻ tri thức. Tuy nhiên, cùng với đó là những thách thức không nhỏ khi thông tin sai lệch, tranh luận cực đoan và cách ứng xử thiếu chuẩn mực có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt. Trong bối cảnh ấy, xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số không còn là câu chuyện giao tiếp đơn thuần, mà trở thành một yêu cầu cấp thiết về chính trị – xã hội, một mặt trận quan trọng trong việc bảo vệ hệ giá trị, nền tảng tư tưởng và chuẩn mực văn hóa của cộng đồng.
Không gian số – môi trường văn hóa mới của xã hội
Sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của Internet cùng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trong phương thức giao tiếp và tiếp nhận thông tin của xã hội Việt Nam. Từ một công cụ kết nối đơn thuần, không gian số đã nhanh chóng trở thành một bộ phận hữu cơ của đời sống xã hội, nơi diễn ra hàng loạt hoạt động trao đổi tri thức, thảo luận học thuật, bày tỏ quan điểm cá nhân và hình thành các xu hướng dư luận. Trong môi trường này, thông tin được truyền tải gần như tức thời, vượt qua mọi rào cản không gian và thời gian, tạo nên một không gian tương tác rộng mở chưa từng có trong lịch sử truyền thông.
Đặc tính “phẳng” của không gian mạng cùng mức độ ẩn danh tương đối của người dùng đã hình thành nên một hệ sinh thái văn hóa mới, nơi ranh giới giữa người tiếp nhận và người sản xuất thông tin ngày càng trở nên mờ nhạt. Mỗi cá nhân không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành một “nhà xuất bản” với khả năng lan tỏa quan điểm, hình ảnh và dữ liệu tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn. Điều này tạo nên sự phong phú, đa dạng trong đời sống thông tin và văn hóa xã hội, đồng thời thúc đẩy sự hình thành của các cộng đồng trực tuyến với những hệ giá trị và cách biểu đạt riêng. Tuy nhiên, chính sự cởi mở và phi tập trung này cũng khiến việc kiểm chứng và kiểm soát nội dung trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.
Không gian số vì thế trở thành một diễn đàn rộng lớn, nơi người dân có thể tiếp cận nhanh chóng các nguồn thông tin và tham gia thảo luận về nhiều vấn đề quan trọng của đời sống xã hội, từ chính sách kinh tế, cải cách hành chính đến các vấn đề dân sinh, văn hóa và giáo dục. Sự tham gia tích cực của công chúng vào các cuộc thảo luận trực tuyến góp phần mở rộng không gian phản biện xã hội, thúc đẩy tinh thần dân chủ và tăng cường sự kết nối giữa nhà nước với người dân. Tuy nhiên, tính mở cùng tốc độ lan truyền theo cấp số nhân của môi trường mạng cũng khiến không gian này dễ trở thành “điểm nóng” của những biểu hiện lệch chuẩn. Những tranh luận gay gắt, những nhận định thiếu kiểm chứng hoặc những cách diễn đạt cực đoan có thể nhanh chóng lan rộng, giống như những “virus thông tin” tác động tiêu cực đến nhận thức và tâm lý đám đông. Nhiều nghiên cứu cho thấy các thông tin tiêu cực, giật gân hoặc gây tranh cãi thường có tốc độ lan truyền nhanh hơn nhiều lần so với các thông tin chính thống, đặt ra thách thức không nhỏ đối với công tác định hướng dư luận xã hội.
Trong bối cảnh đó, các vấn đề liên quan đến lịch sử, văn hóa và chính trị ngày càng trở thành tâm điểm của nhiều “làn sóng tranh luận” trên không gian mạng. Những cuộc thảo luận này phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của xã hội đối với các vấn đề liên quan đến bản sắc văn hóa và vận mệnh dân tộc. Tuy nhiên, nếu thiếu một “màng lọc” tri thức vững chắc cùng bản lĩnh chính trị cần thiết, những tranh luận này rất dễ bị dẫn dắt theo những hướng sai lệch. Các thế lực thù địch và những nguồn thông tin thiếu thiện chí có thể lợi dụng đặc điểm lan truyền nhanh của mạng xã hội để bóp méo sự thật, xuyên tạc lịch sử, kích động tâm lý cực đoan hoặc làm suy giảm niềm tin xã hội. Sự thiếu hụt kiến thức lịch sử, sự tiếp cận phiến diện hoặc cảm tính đối với các vấn đề phức tạp có thể dẫn đến những cách hiểu sai lệch về các giá trị truyền thống, từ đó làm xói mòn niềm tin của một bộ phận giới trẻ đối với những thành quả cách mạng và con đường phát triển mà dân tộc đã lựa chọn.
Từ thực tế đó có thể thấy, không gian số ngày nay không chỉ đơn thuần là một môi trường truyền thông hay công nghệ, mà đã trở thành một trận địa văn hóa tư tưởng quan trọng của xã hội hiện đại. Những giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức và định hướng nhận thức xã hội đang được định hình, tranh luận và lan tỏa ngay trong môi trường này. Vì vậy, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số không chỉ là vấn đề về giao tiếp hay phép lịch sự trực tuyến, mà còn là một yêu cầu mang tính chiến lược đối với sự phát triển bền vững của xã hội. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa việc thượng tôn pháp luật, đặc biệt là các quy định của Luật An ninh mạng và hệ thống pháp luật liên quan với việc nâng cao nhận thức, giáo dục đạo đức, bồi đắp lòng tự tôn dân tộc và ý thức trách nhiệm công dân trong môi trường số. Chỉ khi xây dựng được một hệ chuẩn mực văn hóa lành mạnh trên không gian mạng, xã hội mới có thể phát huy tối đa những giá trị tích cực của công nghệ số, đồng thời bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng, bản sắc văn hóa và những giá trị cốt lõi của đất nước trong thời đại số hóa.
Những thách thức đối với hệ giá trị xã hội trên không gian số
Trong những năm gần đây, không gian mạng đã chứng kiến nhiều làn sóng tranh luận gay gắt liên quan đến việc nhìn nhận và diễn giải các vấn đề lịch sử. Không ít cuộc “khẩu chiến” trực tuyến đã nổ ra xoay quanh những chủ đề vốn mang ý nghĩa căn cốt đối với nhận thức lịch sử dân tộc, như vị trí của môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông hay cách đánh giá bản chất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Một bộ phận người dùng mạng xã hội, do thiếu nền tảng tri thức lịch sử vững chắc hoặc bị tác động bởi những nguồn thông tin sai lệch, đã sử dụng các thuật ngữ và cách diễn đạt không phản ánh đúng bản chất của các sự kiện lịch sử. Trong khi đó, đối với bộ máy chính trị tồn tại tại Sài Gòn trước năm 1975, cách gọi chính xác phải là “Chính quyền Ngụy Sài Gòn” hoặc “Ngụy quyền Sài Gòn”, còn lực lượng quân sự phải gọi là “quân ngụy Sài Gòn”, nhằm phản ánh đúng bản chất phụ thuộc và vai trò tay sai trong cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ đối với Việt Nam. Việc sử dụng sai hoặc làm mờ nhạt những khái niệm này không chỉ gây nhiễu loạn nhận thức lịch sử mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm lệch lạc cách hiểu của thế hệ trẻ về những giai đoạn đấu tranh đầy hy sinh của dân tộc.
Bên cạnh đó, nhiều cuộc tranh luận trên không gian mạng ngày càng trở nên căng thẳng khi các quan điểm khác biệt được thể hiện trong trạng thái thiếu kiềm chế, thậm chí chuyển thành công kích cá nhân hoặc lan truyền những lời lẽ xúc phạm. Hiện tượng “rác mạng”, “tin giả” (fake news) cùng các trào lưu thông tin lệch chuẩn đang đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với hệ chuẩn mực đạo đức và văn hóa truyền thống của xã hội. Khi thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt, mạng xã hội dễ trở thành môi trường để các thông tin giật gân, kích động cảm xúc tiêu cực hoặc xuyên tạc sự thật phát tán rộng rãi. Trong những điều kiện nhất định, không gian mạng thậm chí có thể bị lợi dụng như một công cụ của chiến tranh tâm lý, phục vụ các chiến lược “diễn biến hòa bình”, nhằm gây hoang mang trong dư luận, khoét sâu những khác biệt quan điểm và từng bước làm suy giảm sự đồng thuận xã hội.
Không ít tranh luận liên quan đến văn học chiến tranh hoặc các nhân vật lịch sử cũng phản ánh sự đa dạng trong cách tiếp cận của xã hội hiện đại. Sự đa dạng này, nếu được đặt trên nền tảng khoa học và thái độ tôn trọng lịch sử, có thể góp phần làm phong phú thêm nhận thức của xã hội. Tuy nhiên, khi các quan điểm cá nhân được diễn giải một cách cực đoan, thiếu căn cứ hoặc mang tính suy diễn cảm tính, chúng dễ dẫn đến những biểu hiện như “hạ bệ thần tượng”, phủ nhận các giá trị đã được lịch sử kiểm chứng. Những cách tiếp cận như vậy không chỉ gây nhiễu loạn nhận thức của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, mà còn thể hiện sự thiếu trách nhiệm đối với di sản tinh thần mà các thế hệ đi trước đã dày công xây dựng. Lịch sử dân tộc, với những trang đấu tranh gian khổ và chính nghĩa của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, là dòng chảy khách quan đã được khẳng định bằng thực tiễn và bằng chứng lịch sử; vì vậy, không thể bị bóp méo hay làm mờ bởi những luận điệu phiến diện và thiếu cơ sở.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một văn hóa tranh luận lành mạnh trên không gian số trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển ổn định của xã hội. Một môi trường thảo luận dựa trên tinh thần tôn trọng sự thật, lập luận khoa học và thái độ xây dựng không chỉ giúp công chúng tiếp cận thông tin chính thống một cách khách quan hơn mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với những giá trị nền tảng của đất nước. Đồng thời, việc chủ động nhận diện, phân tích và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng cần được xem là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của mỗi cán bộ, đảng viên và công dân có trách nhiệm. Chỉ khi mỗi người dùng Internet ý thức rõ vai trò của mình trong việc bảo vệ sự thật và giữ gìn chuẩn mực văn hóa, không gian số mới thực sự trở thành một môi trường lành mạnh, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của xã hội Việt Nam.
Quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận không phải là quyền tự do tuyệt đối.
Định hướng của Đảng trong xây dựng hệ giá trị xã hội
Nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa đối với sự phát triển bền vững của đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là mục tiêu và động lực quan trọng của quá trình phát triển. Trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng qua nhiều nhiệm kỳ, văn hóa luôn được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội, thể hiện tầm nhìn chiến lược trong việc xây dựng con người và bồi đắp sức mạnh nội sinh của dân tộc. Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” đã xác định rõ: văn hóa phải thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng định hướng hành vi và chuẩn mực ứng xử của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng. Quan điểm này không chỉ có ý nghĩa trong đời sống thực tiễn mà còn trở thành kim chỉ nam cho việc xây dựng chuẩn mực ứng xử của con người Việt Nam trong môi trường số đang phát triển mạnh mẽ hiện nay.
Tiếp nối tinh thần đó, ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng và hoàn thiện hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ mới. Nghị quyết khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia, củng cố bản lĩnh văn hóa và năng lực thích ứng của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Đây là định hướng chiến lược nhằm bảo đảm rằng quá trình phát triển kinh tế và chuyển đổi số của đất nước luôn gắn liền với việc giữ gìn bản sắc văn hóa và các giá trị cốt lõi của dân tộc.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống xã hội. Hàng triệu người dân tham gia tương tác, trao đổi thông tin và bày tỏ quan điểm mỗi ngày trên các nền tảng trực tuyến. Chính vì vậy, những định hướng của Đảng về xây dựng hệ giá trị xã hội và phát triển văn hóa có thể được ví như “ngọn hải đăng” định hướng nhận thức và hành vi của xã hội trong môi trường thông tin rộng mở nhưng đầy phức tạp. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong thời đại số không chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu hay phong trào mang tính hình thức, mà cần được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là trên không gian mạng: lan tỏa những thông tin tích cực, nói lời văn minh, ứng xử có trách nhiệm, sẻ chia những giá trị nhân văn và kiên quyết đấu tranh với những hành vi sai trái, phản văn hóa, đi ngược lại lợi ích quốc gia và dân tộc.
Thực tiễn cho thấy, sự lãnh đạo đúng đắn và nhất quán của Đảng là nhân tố quyết định bảo đảm cho không gian mạng Việt Nam phát triển theo hướng lành mạnh, tích cực và phục vụ lợi ích chung của xã hội. Việc thực hiện nghiêm túc các quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trên mạng xã hội không chỉ góp phần xây dựng môi trường thông tin trong sạch mà còn tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong quần chúng nhân dân. Khi mỗi cán bộ, đảng viên thực sự trở thành một “pháo đài tư tưởng” vững chắc trên không gian mạng, các giá trị xã hội tốt đẹp sẽ được củng cố và bảo vệ, đồng thời góp phần tạo nên sức đề kháng mạnh mẽ trước những luận điệu xuyên tạc, sai trái của các thế lực thù địch. Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một môi trường văn hóa số lành mạnh, qua đó phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong thời đại mới.
Kỷ cương văn hóa và sức mạnh nội sinh của quốc gia trong giai đoạn phát triển mới
Văn hóa ứng xử trên không gian số và trách nhiệm xã hội
Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số trước hết bắt nguồn từ ý thức và trách nhiệm tự thân của mỗi cá nhân. Trong môi trường mạng, mỗi dòng trạng thái, mỗi bài viết, mỗi lượt “thích” (like) hay “chia sẻ” (share) đều mang theo một thông điệp nhất định và để lại dấu vết trong không gian số. Những hành động tưởng chừng nhỏ bé ấy, khi được nhân lên bởi hàng triệu người dùng, có thể tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần định hình bầu không khí thông tin và văn hóa của toàn xã hội. Vì vậy, mỗi người khi tham gia mạng xã hội cần thấm nhuần tinh thần “trung thực, trách nhiệm, văn minh”, biết cân nhắc trước khi phát ngôn, chia sẻ thông tin có chọn lọc và tôn trọng sự thật. Đặc biệt, các thế hệ đi trước, những người có uy tín và ảnh hưởng trong gia đình và cộng đồng cần nêu gương trong việc sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, đồng thời tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật khi tham gia môi trường số.
Bên cạnh trách nhiệm cá nhân, vai trò của giáo dục và truyền thông giữ vị trí then chốt trong việc hình thành và củng cố văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Nhà trường cần trang bị cho học sinh, sinh viên những kỹ năng cần thiết để nhận diện và phân biệt thông tin, xây dựng cho các em một “bộ lọc” tri thức giúp phân biệt tin thật, tin giả, từ đó hình thành tư duy phản biện và bản lĩnh chính trị vững vàng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Việc giảng dạy lịch sử và văn hóa dân tộc cần được đổi mới theo hướng sinh động, hấp dẫn, gắn với thực tiễn đời sống, nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác khoa học. Khi hiểu đúng về lịch sử dân tộc và giá trị truyền thống, thế hệ trẻ sẽ thêm tự hào về nguồn cội, đồng thời có đủ khả năng nhận diện và phản bác những luận điệu xuyên tạc lịch sử hoặc bóp méo sự thật từ các nguồn thông tin thiếu thiện chí.
Trong bối cảnh đó, các cơ quan báo chí và truyền thông chính thống phải tiếp tục phát huy vai trò là dòng chảy thông tin chủ đạo, định hướng dư luận xã hội và cung cấp những thông tin chính xác, kịp thời trước các vấn đề được công chúng quan tâm. Khi thông tin chính thống được truyền tải nhanh chóng, minh bạch và có sức thuyết phục, những tin đồn thất thiệt hay thông tin sai lệch sẽ dần bị đẩy lùi. Đồng thời, đội ngũ trí thức, nhà khoa học, bác sĩ, chuyên gia trong nhiều lĩnh vực cũng cần tích cực tham gia vào không gian số, chia sẻ tri thức, phổ biến kiến thức khoa học và lan tỏa những giá trị nhân văn. Sự hiện diện ngày càng nhiều của các nguồn tri thức đáng tin cậy sẽ góp phần làm phong phú đời sống văn hóa số, nâng cao trình độ nhận thức xã hội và từng bước hình thành một môi trường thông tin lành mạnh.
Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số vì thế không chỉ là nhiệm vụ của từng cá nhân mà còn là một cuộc vận động sâu rộng của toàn xã hội, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội, nhà trường, gia đình và mỗi công dân. Đây không đơn thuần là vấn đề quản lý kỹ thuật hay kiểm soát thông tin, mà sâu xa hơn là quá trình bồi đắp những giá trị văn hóa, đạo đức và bản lĩnh của con người Việt Nam trong thời đại số. Khi mỗi người dùng Internet đều ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, không gian số sẽ trở thành một môi trường tích cực, nơi các giá trị tốt đẹp được lan tỏa, tinh thần sáng tạo được khơi dậy và sức mạnh đoàn kết của xã hội được củng cố. Từ đó, không gian mạng không chỉ phục vụ sự phát triển trong nước mà còn góp phần tăng cường giao lưu, hợp tác và thắt chặt tình hữu nghị giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam, nền tảng tinh thần cho khát vọng phát triển đất nước
Khát vọng phát triển và nền tảng giá trị xã hội
Một quốc gia muốn phát triển bền vững và vươn tầm thế giới cần có một nền tảng giá trị xã hội vững chắc làm bệ đỡ. Những giá trị cốt lõi như lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đoàn kết, sự tôn trọng sự thật lịch sử và thái độ ứng xử văn minh chính là sức mạnh mềm giúp dân tộc ta vượt qua mọi sóng gió của thời đại. Trong kỷ nguyên số, khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa sức mạnh của công nghệ hiện đại với chiều sâu của văn hóa truyền thống, yếu tố đã làm nên bản lĩnh dân tộc suốt hàng nghìn năm lịch sử.
Việc bảo vệ và phát huy những giá trị ấy không chỉ dừng lại ở đời sống thực mà phải được hiện thực hóa mạnh mẽ trên không gian mạng. Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số chính là bảo vệ “phần hồn” của dân tộc trong thời đại 4.0. Đó là quá trình gieo mầm những giá trị tốt đẹp, nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm công dân, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và khẳng định bản sắc Việt Nam trên bản đồ số toàn cầu.
Nhìn xa hơn trong tầm nhìn phát triển của đất nước, đặc biệt hướng tới hai dấu mốc lịch sử quan trọng: kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 2030 và 100 năm thành lập nước vào năm 2045, không gian số sẽ ngày càng trở thành một phần cấu trúc của đời sống xã hội. Khi đó, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng kinh tế hay khoa học công nghệ mà còn bằng sức sống của hệ giá trị văn hóa mà quốc gia đó gìn giữ và phát triển. Một xã hội có nền tảng giá trị vững chắc sẽ có khả năng tự bảo vệ trước những biến động của thời đại và tạo ra sức mạnh đoàn kết bền vững cho các thế hệ tương lai.
Đối với Việt Nam, tầm nhìn dài hạn ấy gắn liền với khát vọng xây dựng một nền văn hóa số lành mạnh, nơi mỗi công dân vừa là người sáng tạo tri thức vừa là người gìn giữ những chuẩn mực văn hóa của dân tộc. Khi các giá trị yêu nước, nhân ái, trung thực và trách nhiệm được lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng, chúng sẽ trở thành nền móng tinh thần cho sự phát triển lâu dài của đất nước.
Trong hành trình hướng tới tương lai đó, mỗi cá nhân, mỗi tổ chức và toàn xã hội đều có trách nhiệm góp phần xây dựng một môi trường số văn minh, nhân văn và giàu bản sắc. Đó không chỉ là nhiệm vụ của hôm nay mà còn là sự chuẩn bị cho tương lai nhiều thập niên phía trước, nơi bản lĩnh văn hóa Việt Nam tiếp tục tỏa sáng và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.
Văn học là nghệ thuật nhưng đồng thời phải là tiếng nói của lịch sử, dân tộc và lý tưởng
Khát vọng phát triển và nền tảng giá trị xã hội
Một quốc gia muốn phát triển bền vững và vươn tầm trên trường quốc tế không chỉ cần sức mạnh kinh tế hay tiến bộ khoa học công nghệ, mà trước hết phải có một nền tảng giá trị văn hóa, xã hội vững chắc làm bệ đỡ tinh thần. Lịch sử đã chứng minh rằng chính những giá trị cốt lõi như lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đoàn kết, ý thức tôn trọng sự thật lịch sử và chuẩn mực ứng xử văn minh đã tạo nên sức mạnh nội sinh giúp dân tộc Việt Nam vượt qua nhiều thử thách khắc nghiệt của thời đại. Trong kỷ nguyên số, khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc càng đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa sức mạnh của công nghệ hiện đại với chiều sâu của văn hóa truyền thống, yếu tố đã hun đúc nên bản lĩnh dân tộc suốt hàng nghìn năm lịch sử.
Tuy nhiên, thực tiễn đời sống văn hóa hiện nay cũng cho thấy không ít biểu hiện đáng suy ngẫm. Trong quá trình hội nhập và phát triển, một bộ phận hoạt động văn hóa, truyền thông đang chịu ảnh hưởng của xu hướng lai căng, chạy theo thị hiếu dễ dãi hoặc đề cao yếu tố gây cười, gây chú ý mà xem nhẹ chiều sâu giá trị. Không ít sản phẩm văn hóa trên không gian mạng được xây dựng theo logic “câu view”, “câu like”, khai thác những yếu tố giải trí đơn thuần nhưng thiếu chuẩn mực thẩm mỹ và chiều sâu nhân văn. Khi những nội dung như vậy lan tỏa mạnh mẽ, chúng có nguy cơ làm nhạt dần bản sắc văn hóa dân tộc, khiến những giá trị cốt lõi bị che lấp bởi các trào lưu nhất thời. Bên cạnh đó, công tác quản lý, định hướng và phát triển văn hóa trong một số lĩnh vực vẫn còn thiếu sự đồng bộ, chưa theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của môi trường số, dẫn tới khoảng trống trong việc bảo vệ và lan tỏa các giá trị văn hóa tích cực.
Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ và phát huy hệ giá trị văn hóa của dân tộc không chỉ là yêu cầu của đời sống thực mà còn phải được khẳng định mạnh mẽ trên không gian mạng, môi trường ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng tới nhận thức xã hội. Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số vì thế không chỉ là vấn đề giao tiếp hay đạo đức cá nhân, mà còn là quá trình gìn giữ “phần hồn” của dân tộc trong thời đại số. Đó là hành trình bền bỉ nhằm gieo mầm những giá trị tốt đẹp, nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm công dân, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và khẳng định bản sắc Việt Nam trong dòng chảy thông tin toàn cầu.
Nhìn xa hơn trong tầm nhìn phát triển của đất nước, đặc biệt hướng tới hai dấu mốc lịch sử quan trọng: kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 2030 và 100 năm thành lập nước vào năm 2045, không gian số sẽ ngày càng trở thành một phần cấu trúc của đời sống xã hội. Khi đó, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay trình độ khoa học công nghệ, mà còn được thể hiện ở sức sống của hệ giá trị văn hóa mà quốc gia đó gìn giữ và phát triển. Một dân tộc có nền tảng văn hóa vững chắc sẽ có khả năng tự bảo vệ trước những biến động phức tạp của thời đại, đồng thời tạo nên sức mạnh đoàn kết bền vững cho các thế hệ tương lai.
Đối với Việt Nam, tầm nhìn dài hạn ấy gắn liền với khát vọng xây dựng một nền văn hóa số lành mạnh, nơi mỗi công dân không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là người sáng tạo và lan tỏa các giá trị tích cực. Khi các giá trị như yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm và tôn trọng sự thật được lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng, chúng sẽ trở thành nền móng tinh thần vững chắc cho sự phát triển lâu dài của đất nước.
Trong hành trình hướng tới tương lai đó, mỗi cá nhân, mỗi tổ chức và toàn xã hội đều có trách nhiệm chung tay xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh và giàu bản sắc. Đó không chỉ là nhiệm vụ của hiện tại mà còn là sự chuẩn bị cho nhiều thập niên phía trước, nơi bản lĩnh văn hóa Việt Nam tiếp tục tỏa sáng, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần bền bỉ đồng hành cùng sự phát triển của đất nước và khẳng định vị thế của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế.
“Nỗi buồn chiến tranh” – một vinh danh bị loại bỏ. Trách nhiệm thuộc về ai?
Thế Nguyễn – Minh Văn
Tài liệu tham khảo
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Hồ Chí Minh – Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam.
Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và Kết luận tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021.
Trần Văn Giàu – Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
Báo cáo Digital 2024: Vietnam (We Are Social & Meltwater) và Luật An ninh mạng năm 2018 của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
