Seatimes – (ĐNA). Chiều 28/2/2026, tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã triệu tập phiên họp khẩn cấp trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi Hoa Kỳ và Israel tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Iran. Tehran sau đó phát động hàng loạt đòn trả đũa trên khắp khu vực, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ một vòng xoáy xung đột mới. Phiên họp được triệu tập theo đề nghị của năm thành viên Hội đồng gồm Bahrain (đại diện nhóm Ả Rập), Pháp, Nga, Trung Quốc và Colombia.
Phát biểu mở đầu phiên họp, Tổng thư ký António Guterres bày tỏ quan ngại sâu sắc trước diễn biến leo thang nghiêm trọng tại Trung Đông, đồng thời lên án các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Người đứng đầu Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng việc sử dụng vũ lực trong khu vực vốn được xem là một trong những điểm nóng địa chính trị nguy hiểm nhất thế giới có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường, thậm chí châm ngòi cho một chuỗi phản ứng dây chuyền mà cộng đồng quốc tế khó có thể kiểm soát.
Theo ông Guterres, các cuộc không kích do Hoa Kỳ và Israel tiến hành đã vi phạm luật pháp quốc tế, đặc biệt là các nguyên tắc cơ bản được quy định trong Hiến chương Liên Hợp Quốc liên quan đến việc cấm sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, Tổng thư ký cũng đồng thời chỉ trích các đòn trả đũa của Iran, cho rằng những hành động này đã xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhiều quốc gia trong khu vực, gồm Bahrain, Iraq, Jordan, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Ông nhấn mạnh rằng mọi quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực nhằm xâm phạm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hay độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào, đồng thời luật pháp quốc tế và luật nhân đạo quốc tế phải được tôn trọng trong mọi hoàn cảnh. Tổng thư ký kêu gọi các bên ngay lập tức kiềm chế tối đa và quay trở lại con đường ngoại giao, đồng thời hối thúc cộng đồng quốc tế “làm tất cả những gì có thể để ngăn chặn vòng xoáy leo thang”.
“Giải pháp thay thế là nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột rộng lớn hơn với những hậu quả nghiêm trọng đối với dân thường và ổn định khu vực”, ông Guterres cảnh báo trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Những căng thẳng hiện nay diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Iran, Israel và Mỹ đã đối đầu trong nhiều thập kỷ. Sau Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979, Tehran chuyển sang lập trường đối đầu với phương Tây và Israel, trong khi Tel Aviv coi chương trình hạt nhân của Iran là mối đe dọa an ninh mang tính sống còn. Các nỗ lực kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran thông qua thỏa thuận quốc tế như Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA) năm 2015 sau đó bị suy yếu khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt, khiến căng thẳng khu vực tiếp tục gia tăng.
Trong những năm gần đây, cạnh tranh chiến lược giữa Israel và Iran ngày càng chuyển từ “chiến tranh ủy nhiệm” sang các cuộc tấn công trực tiếp, đặc biệt sau các cuộc không kích vào cơ sở hạt nhân Iran và các đòn đáp trả bằng tên lửa, máy bay không người lái trên khắp khu vực.
Các nhà phân tích cho rằng việc xung đột leo thang tại Trung Đông không chỉ là vấn đề khu vực mà còn mang ý nghĩa chiến lược toàn cầu. Khu vực này kiểm soát nhiều tuyến vận tải năng lượng quan trọng, đặc biệt là Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại tuyến hàng hải này đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng, làm gia tăng giá dầu và kéo theo các hệ lụy kinh tế – an ninh trên phạm vi toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng cộng đồng quốc tế đang đứng trước một “thời khắc đặc biệt nguy hiểm”, khi bất kỳ tính toán sai lầm nào cũng có thể đẩy Trung Đông và thậm chí cả trật tự an ninh quốc tế vào một vòng xoáy xung đột khó kiểm soát.
Đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hợp Quốc, Mike Waltz, khẳng định hành động quân sự của Washington là “hợp pháp và cần thiết”, nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công nhằm ngăn chặn những mối đe dọa an ninh nghiêm trọng từ Iran. Trong khi đó, Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc Danny Danon cũng bảo vệ các cuộc không kích, cho rằng đây là biện pháp cần thiết để đối phó với một “mối đe dọa hiện hữu”.
“Chúng tôi đang ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan trước khi nó trở nên không thể kiểm soát”, ông Danon phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. “Israel sẽ bảo đảm rằng không có chế độ cực đoan nào được trang bị vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo có thể đe dọa người dân của chúng tôi cũng như toàn thế giới.”
Ở chiều ngược lại, Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc, Amir Saeid Iravani, cáo buộc các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã khiến hàng trăm dân thường Iran thiệt mạng hoặc bị thương, đồng thời gọi đây là “tội ác chiến tranh” và “tội ác chống lại loài người”. Nhà ngoại giao Iran chỉ trích Liên Hợp Quốc và Hội đồng Bảo an vì đã không chú ý đúng mức đến những cảnh báo trước đó của Tehran về các tuyên bố mà ông mô tả là “hiếu chiến” từ Washington trong những tuần gần đây.
Ông Iravani kêu gọi Hội đồng Bảo an hành động khẩn cấp, đặt câu hỏi về tính hợp pháp của việc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. “Vấn đề trước hội đồng rất đơn giản: liệu bất kỳ quốc gia thành viên nào, kể cả một thành viên thường trực của hội đồng này, có quyền quyết định tương lai hoặc hệ thống chính trị của một quốc gia khác, hay áp đặt quyền kiểm soát đối với các công việc nội bộ của họ hay không”, ông nói.
Trong bài phát biểu tại hội đồng, đại sứ Iran không đề cập trực tiếp đến tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã thiệt mạng trong các cuộc không kích. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran sau đó xác nhận thông tin về cái chết của ông Khamenei.
Cái chết của nhà lãnh đạo tối cao, người giữ vai trò trung tâm trong hệ thống quyền lực của Cộng hòa Hồi giáo Iran – đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về khả năng bất ổn chính trị trong nước cũng như nguy cơ leo thang xung đột trong khu vực. Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc Tehran đe dọa tiến hành các biện pháp trả đũa có thể kéo dài và mở rộng phạm vi đối đầu, làm gia tăng nguy cơ bùng phát một cuộc khủng hoảng an ninh khu vực quy mô lớn, với những tác động khó lường đối với trật tự địa chính trị Trung Đông và an ninh toàn cầu.
Phiên họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc kết thúc trong bầu không khí căng thẳng khi đại diện Hoa Kỳ và Iran có màn tranh luận trực tiếp hiếm hoi, phản ánh mức độ đối đầu ngày càng sâu sắc giữa hai nước trong bối cảnh nguy cơ xung đột lan rộng tại Trung Đông.
Sau khi Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz bác bỏ cáo buộc của Tehran rằng Washington đã vi phạm luật pháp quốc tế, Đại sứ Iran Amir Saeid Iravani đã yêu cầu phát biểu thêm để đáp lại. Ông cảnh báo rằng các phát biểu của phía Mỹ cần được cân nhắc thận trọng, đồng thời kêu gọi Washington thể hiện sự tôn trọng trong diễn đàn quốc tế.
“Tôi khuyên đại diện của Mỹ nên giữ thái độ lịch sự. Điều đó sẽ tốt hơn cho chính ông và cho quốc gia mà ông đại diện”, ông Iravani nói.
Ngay sau đó, ông Waltz đáp trả, cho rằng Iran không có tư cách chỉ trích Washington. “Đại diện này đang ngồi tại cơ quan này để đại diện cho một chế độ đã đàn áp chính người dân của mình trong nhiều năm”, ông nói, đồng thời cáo buộc chính quyền Tehran bỏ tù và trấn áp những người phản đối.
Màn tranh luận căng thẳng giữa hai đại sứ cho thấy mức độ đối đầu sâu sắc giữa Washington và Tehran, trong bối cảnh các cuộc tấn công quân sự gần đây làm dấy lên lo ngại rằng xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran có thể leo thang thành một cuộc đối đầu khu vực rộng lớn hơn.
Các nhà quan sát cho rằng những phát biểu cứng rắn tại Hội đồng Bảo an phản ánh cuộc cạnh tranh chiến lược lâu dài giữa các bên, đồng thời cho thấy nguy cơ khủng hoảng ngoại giao tiếp tục gia tăng nếu các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng không sớm được triển khai.
Lập trường trái chiều trong Hội đồng Bảo an
Tại phiên họp, đại sứ và đại diện ngoại giao của các nước thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cùng nhiều quốc gia Trung Đông đã cập nhật tình hình và nêu lập trường của mình trước diễn biến leo thang căng thẳng trong khu vực.
Đại sứ Pháp tại Liên Hợp Quốc, Jérôme Bonnafont, cho biết Tổng thống Emmanuel Macron đã đề nghị triệu tập phiên họp khẩn cấp ngày 28/2 nhằm thảo luận về tình hình Trung Đông. Nhà ngoại giao Pháp kêu gọi các bên kiềm chế và nhấn mạnh rằng việc tôn trọng luật pháp quốc tế là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an ninh lâu dài cho khu vực cũng như cho trật tự quốc tế.
Trong khi đó, đại diện Nga tại Liên Hợp Quốc, Vassily Nebenzia, lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel nhằm vào Iran, cho rằng đây là “một hành động gây hấn vũ trang vô cớ nhằm vào một quốc gia thành viên độc lập và có chủ quyền của Liên Hợp Quốc”.
Đại sứ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc, Fu Cong, cũng chỉ trích các cuộc tấn công là “trắng trợn”, đồng thời nhấn mạnh mọi tranh chấp quốc tế cần được giải quyết thông qua các biện pháp hòa bình. Nhà ngoại giao Trung Quốc khẳng định chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của Iran cũng như của các quốc gia trong khu vực phải được tôn trọng.
Trong khi đó, quan sát viên thường trực của Liên đoàn Ả Rập, Maged Abdelaziz, cho rằng lập luận của Israel về việc tiến hành các cuộc tấn công nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là thiếu thuyết phục. Ông lưu ý rằng Israel từ lâu đã từ chối để các cơ sở hạt nhân của mình chịu sự thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), điều mà nhiều quốc gia trong khu vực coi là một tiêu chuẩn kép trong vấn đề hạt nhân.
Một số nhà quan sát cũng lưu ý sự khác biệt đáng chú ý trong lập trường của các nước châu Âu. Trong tuyên bố chung, lãnh đạo Anh, Pháp và Đức kêu gọi nối lại các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran về chương trình hạt nhân của Tehran, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, tuyên bố này chủ yếu lên án các cuộc tấn công trả đũa của Iran trong khu vực, trong khi không đề cập trực tiếp hoặc chỉ trích các cuộc không kích ban đầu của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Theo các nhà phân tích, cách tiếp cận này phản ánh sự chia rẽ trong cộng đồng quốc tế về cách đánh giá nguồn gốc của vòng xoáy leo thang hiện nay. Một số ý kiến cho rằng việc chỉ tập trung lên án các hành động đáp trả của Iran mà không đề cập đến các cuộc tấn công khởi đầu có thể làm dấy lên những tranh cãi về tính nhất quán trong việc áp dụng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Phiên họp của Hội đồng Bảo an diễn ra vào ngày cuối cùng nhiệm kỳ chủ tịch luân phiên của Vương quốc Anh và chỉ một ngày trước khi Hoa Kỳ đảm nhận vai trò này trong tháng Ba, trong bối cảnh cộng đồng quốc tế ngày càng lo ngại rằng các hành động quân sự qua lại có thể đẩy Trung Đông vào một vòng xoáy xung đột rộng lớn hơn.
Theo phân tích của ASEAN News, diễn biến tại phiên họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc một lần nữa cho thấy những mâu thuẫn sâu sắc trong cách các cường quốc phương Tây vận dụng luật pháp quốc tế. Trong khi Hoa Kỳ và Israel tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Iran, hành động bị nhiều quốc gia đánh giá là vi phạm Liên Hợp Quốc và các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương thì chính những nước này và một số đồng minh châu Âu lại tiếp tục đặt mình vào vị thế “trọng tài đạo đức” để phán xét các quốc gia khác về dân chủ, nhân quyền và cách thức quản trị nội bộ.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy một xu hướng nhất quán trong chính sách đối ngoại của Washington và một số đồng minh: sử dụng các vấn đề như nhân quyền, biểu tình của phe đối lập hay bất ổn chính trị làm cơ sở gây sức ép ngoại giao, thậm chí can thiệp sâu vào công việc nội bộ của các quốc gia không nằm trong quỹ đạo liên minh của mình. Trong khi đó, các hành động quân sự đơn phương hoặc các chiến dịch can thiệp từ bên ngoài, vốn có thể gây tổn thất nghiêm trọng cho dân thường và làm suy yếu chủ quyền quốc gia – lại thường được biện minh dưới danh nghĩa “bảo vệ an ninh”, “ổn định khu vực” hoặc “bảo vệ tự do”.
Nghịch lý nằm ở chỗ: những quốc gia bị cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế lại đồng thời nắm giữ quyền lực lớn trong chính cơ chế có nhiệm vụ bảo vệ trật tự pháp lý toàn cầu, đặc biệt là tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nơi các thành viên thường trực có quyền phủ quyết đối với mọi nghị quyết quan trọng. Điều này tạo ra một khoảng trống lớn giữa nguyên tắc và thực tế vận hành của hệ thống quốc tế, khi những bên bị chỉ trích vì hành động quân sự đơn phương vẫn có khả năng định hình, thậm chí ngăn chặn các nỗ lực lên án chính hành động của mình.
Trong bối cảnh đó, nhiều nhà quan sát cho rằng cách tiếp cận mang tính chọn lọc và tiêu chuẩn kép này không chỉ làm suy giảm uy tín của các thiết chế đa phương, mà còn làm gia tăng sự hoài nghi của cộng đồng quốc tế đối với trật tự dựa trên luật lệ mà phương Tây thường xuyên kêu gọi. Nếu các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc không được áp dụng một cách nhất quán đối với mọi quốc gia, thì chính nền tảng pháp lý của hệ thống quốc tế sẽ tiếp tục bị xói mòn, khiến nguy cơ đối đầu và xung đột ngày càng khó kiểm soát.
Thế Nguyễn
