Seatimes – (ĐNA). Nghiên cứu về phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh giúp chúng ta nhìn rõ hơn chiều sâu văn hóa, bản lĩnh chính trị và trí tuệ của cách mạng Việt Nam trong quan hệ quốc tế. Ở Người, ngoại giao không chỉ là hoạt động chính trị thuần túy mà còn là sự kết tinh của nhân cách lớn, truyền thống dân tộc và tầm nhìn thời đại. Những câu chuyện giản dị mà sâu sắc về cách ứng xử, đối thoại và thuyết phục của Người đến nay vẫn gợi mở nhiều bài học thiết thực cho công tác đối ngoại, cho việc rèn luyện phong thái cán bộ và cho cách ứng xử văn hóa của Việt Nam trong tiến trình hội nhập ngày càng sâu rộng.
Phong thái tinh tế và bản lĩnh giữ vị thế quốc gia
Đầu xuân, thời khắc khởi đầu của một vòng tuần hoàn mới thường gợi nhắc những giá trị bền vững làm nên cốt cách dân tộc. Trong mạch nguồn ấy, phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh nổi lên như một biểu tượng tiêu biểu, kết tinh giữa truyền thống văn hóa nghìn năm và tư duy chính trị hiện đại. Ở Người, sự chân thành không tách rời bản lĩnh; sự mềm dẻo luôn song hành với kiên định; tinh thần hòa hiếu gắn chặt với nguyên tắc độc lập, tự chủ. Chính sự kết hợp hài hòa ấy đã góp phần xây dựng và lan tỏa hình ảnh một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế, sẵn sàng đối thoại, hợp tác, nhưng tuyệt đối không nhân nhượng về chủ quyền và lợi ích dân tộc.
Nhìn lại phong thái ngoại giao ấy hôm nay không phải để hoài niệm hay tôn vinh quá khứ một cách hình thức, mà để nhận diện rõ hơn những bài học còn nguyên giá trị cho hiện tại. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khi đối ngoại trở thành một mặt trận quan trọng của phát triển và bảo vệ Tổ quốc, việc rèn luyện phong thái cán bộ, từ tư duy chiến lược, kỹ năng ứng xử đến bản lĩnh chính trị và văn hóa giao tiếp càng trở nên thiết yếu. Phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh vì thế không chỉ là di sản lịch sử, mà còn là chuẩn mực tham chiếu cho hành động hôm nay.
Câu chuyện ứng xử với Bộ trưởng Pháp Marius Moutet năm 1946 thường được nhắc tới như một chi tiết tiêu biểu trong bối cảnh ngoại giao đặc biệt của những ngày đầu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trên bậc thang khi gặp nhau, Người chủ động bế em bé đi cùng vị khách trước rồi mới bắt tay. Một hành động nhỏ, diễn ra trong khoảnh khắc ngắn ngủi, nhưng hàm chứa nhiều tầng ý nghĩa: đó là sự chu đáo, lịch thiệp và nhạy cảm về nghi thức; là sự thấu hiểu tâm lý đối phương; đồng thời là biểu hiện của phong thái bình tĩnh, tự tin của người đứng đầu một quốc gia non trẻ đang từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
Ngày 15/12/1961, khi Nguyên soái Diệp Kiếm Anh sang thăm hữu nghị Việt Nam, phong thái ấy lại được thể hiện ở một sắc độ khác: thân tình nhưng tuyệt nhiên không buông lỏng nguyên tắc ngoại giao. Do từng có quan hệ gắn bó từ thời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ động đón tiếp thân mật tại Bắc Bộ phủ và cùng dự bữa cơm hữu nghị trong không khí ấm áp, chân thành.
Tuy nhiên, việc tiếp xúc không được công bố rộng rãi trên báo chí nhằm bảo đảm chuẩn mực lễ tân quốc gia khi vị khách chưa giữ cương vị tương xứng theo nghi thức nhà nước. Sự cân nhắc kỹ lưỡng ấy cho thấy tầm nhìn và bản lĩnh của người đứng đầu Nhà nước: coi trọng nghĩa tình, trân trọng quan hệ cá nhân, nhưng luôn đặt lợi ích và thể diện quốc gia lên trên hết.
Từ những câu chuyện cụ thể ấy có thể nhận ra một đặc điểm nhất quán trong phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh: luôn chú trọng từng chi tiết ứng xử, từng cử chỉ, lời nói, nhưng đồng thời đặt lợi ích dân tộc và vị thế quốc gia lên trên hết. Ở Người, sự tinh tế không phải là hình thức xã giao đơn thuần, càng không phải là sự mềm mỏng thiếu nguyên tắc, mà là biểu hiện của bản lĩnh văn hóa, của sự tự tin chính trị và tầm nhìn chiến lược. Chính nhờ vậy, hình ảnh Việt Nam hiện lên trong mắt bạn bè quốc tế vừa thân thiện, gần gũi, vừa đường hoàng, chuẩn mực và đáng tin cậy.
Ngoại giao của Người vì thế không chỉ dừng lại ở nghệ thuật đàm phán hay kỹ năng xử lý tình huống chính trị, mà còn là nghệ thuật ứng xử thấm đẫm tinh thần nhân văn. Ở đó, truyền thống văn hóa dân tộc, trí tuệ của thời đại và bản lĩnh cách mạng hòa quyện chặt chẽ, tạo nên một phong cách riêng, giản dị mà sâu sắc, linh hoạt mà kiên định.
Trong bối cảnh hiện nay, khi môi trường quốc tế ngày càng đa dạng, phức tạp và đòi hỏi chuẩn mực cao hơn, những bài học ấy vẫn giữ nguyên giá trị định hướng. Phong thái tự tin, chuẩn mực và giàu chiều sâu văn hóa tiếp tục là yếu tố quan trọng để củng cố uy tín và vị thế quốc gia. Tư thế đường hoàng trên trường quốc tế không chỉ được tạo dựng từ nghi thức hay hình thức bề ngoài, mà trước hết bắt nguồn từ tri thức vững vàng, bản lĩnh chính trị và sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử, văn hóa và lợi ích cốt lõi của dân tộc mình.
Ngoại giao văn hóa giàu bản sắc dân tộc
Một ví dụ tiêu biểu khác cho phong thái ngoại giao văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người mượn ý thơ Truyện Kiều khi tiếp Tổng thống Guinea Ahmed Sékou Touré năm 1960. Việc sử dụng một di sản văn hóa quen thuộc của dân tộc trong bối cảnh ngoại giao không chỉ thể hiện tình cảm hữu nghị chân thành, mà còn tạo nên chiều sâu văn hóa trong thông điệp đối thoại. Qua đó, đối tác có thể cảm nhận rõ hơn tâm hồn, truyền thống và bản sắc của Việt Nam, một dân tộc giàu nhân văn và trọng nghĩa tình.
Điều đáng chú ý là ngoại giao văn hóa theo phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh không nhằm phô diễn hay tạo ấn tượng hình thức, mà hướng tới sự đồng cảm thực chất. Người thấu hiểu rằng văn hóa có sức lan tỏa mềm mại nhưng bền bỉ; có khả năng chạm tới cảm xúc và xây dựng niềm tin lâu dài. Khi văn hóa trở thành cầu nối, quan hệ quốc tế không chỉ dựa trên lợi ích trước mắt, mà còn được bồi đắp bằng sự tôn trọng, thấu hiểu và chia sẻ những giá trị chung.
Nét nổi bật trong phong cách ấy là sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc dân tộc và tinh thần quốc tế. Người luôn trân trọng và tự hào về truyền thống văn hóa Việt Nam, đồng thời am hiểu sâu sắc lịch sử, văn hóa và phong tục của nhiều quốc gia trên thế giới. Nhờ vậy, lời nói và cách ứng xử của Người vừa mang đậm dấu ấn Việt Nam, vừa phù hợp với chuẩn mực ngoại giao hiện đại, tạo nên sức thuyết phục tự nhiên, tinh tế và lâu dài.
Ngày nay, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh hình ảnh quốc gia ngày càng gia tăng, ngoại giao văn hóa tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng và củng cố uy tín quốc gia. Việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam thông qua lịch sử, văn hóa và truyền thống không chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền, mà còn là chiến lược phát triển bền vững. Phong cách của Người vì thế vẫn là nguồn tham khảo quý giá, gợi mở nhiều định hướng cho hoạt động đối ngoại trong thời kỳ mới, nơi bản sắc dân tộc và tinh thần hội nhập cần được kết nối một cách hài hòa và sáng tạo.
Nhận định từ thực tiễn và người trong cuộc
Nhìn từ những người trực tiếp đồng hành cùng cách mạng, phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh càng được soi sáng rõ nét. Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhiều lần nhấn mạnh sự linh hoạt, tinh tế và giàu tính nhân văn trong cách ứng xử của Người. Theo ông, những câu chuyện ngoại giao tưởng chừng giản dị ấy không chỉ phản ánh phẩm chất cá nhân của một lãnh tụ, mà đã trở thành kinh nghiệm quý báu, góp phần định hình phong cách và phương châm hoạt động đối ngoại của Việt Nam. Nhận xét từ người trong cuộc vì thế càng củng cố tính xác thực và giá trị thực tiễn của phong cách ấy.
Các tư liệu lịch sử cũng cho thấy sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tầm nhìn chiến lược và nghệ thuật ứng xử trong hoạt động đối ngoại của Người. Khi cần cứng rắn, lập trường được giữ vững với sự kiên định và rõ ràng; khi cần mềm dẻo, cách tiếp cận lại linh hoạt, thấu tình đạt lý. Tuy nhiên, xuyên suốt mọi hoàn cảnh, mục tiêu độc lập dân tộc và khát vọng hòa bình luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Đây chính là nét đặc trưng bền vững trong đường lối đối ngoại của cách mạng Việt Nam.
Phong thái ấy còn thể hiện sự thống nhất giữa đạo đức cá nhân và trách nhiệm chính trị. Với Người, ngoại giao không đơn thuần là kỹ năng đàm phán hay nghệ thuật thuyết phục, mà trước hết là biểu hiện của nhân cách và văn hóa. Sự chân thành, giản dị, tôn trọng con người và biết lắng nghe đã giúp tạo dựng niềm tin lâu dài với bạn bè quốc tế, qua đó góp phần củng cố vị thế và uy tín của đất nước trên trường quốc tế.
Trong thực tiễn hôm nay, bài học về sự thống nhất giữa đạo đức và bản lĩnh ngoại giao vẫn giữ nguyên tính thời sự. Uy tín quốc gia không chỉ được tạo nên từ tiềm lực kinh tế hay sức mạnh quốc phòng, mà còn từ hình ảnh văn hóa và phong thái ứng xử của đội ngũ cán bộ trong quan hệ quốc tế. Chính ở những chi tiết tưởng như nhỏ bé ấy, bản lĩnh dân tộc và tầm vóc quốc gia được thể hiện một cách thuyết phục và bền vững.
Học tập phong thái ngoại giao trong giáo dục cán bộ hiện nay
Học tập phong thái ngoại giao của Hồ Chí Minh trước hết là rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng. Đối với cán bộ làm công tác đối ngoại, điều cốt lõi không chỉ là kỹ năng giao tiếp mà là sự thấu hiểu sâu sắc lợi ích quốc gia – dân tộc, nắm chắc đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình và hợp tác. Trên nền tảng đó, mỗi cán bộ mới có thể ứng xử linh hoạt, bình tĩnh và sáng suốt trước những tình huống phức tạp, nhạy cảm của môi trường quốc tế đang biến động nhanh chóng.
Cùng với bản lĩnh chính trị là yêu cầu về tri thức văn hóa toàn diện. Hiểu biết lịch sử dân tộc, truyền thống văn hóa Việt Nam và tinh hoa văn hóa nhân loại giúp cán bộ tự tin, chủ động và chuẩn mực hơn trong giao tiếp quốc tế. Tri thức ấy không chỉ phục vụ yêu cầu công việc trước mắt, mà còn góp phần hình thành phong thái chững chạc, điềm đạm và đúng mực khi đại diện cho đất nước trên các diễn đàn song phương và đa phương.
Một yếu tố không thể thiếu là sự chân thành và giản dị trong ứng xử. Thực tiễn cho thấy, trong nhiều trường hợp, chính thái độ chân thành, tôn trọng và biết lắng nghe đã tạo dựng niềm tin bền vững hơn bất kỳ lời lẽ hoa mỹ nào. Phong cách gần gũi nhưng vẫn chuẩn mực giúp thu hẹp khoảng cách, tạo dựng bầu không khí hợp tác tích cực, đồng thời bảo đảm sự tôn trọng lẫn nhau giữa các quốc gia.
Vì vậy, giáo dục và bồi dưỡng cán bộ hiện nay không thể chỉ dừng lại ở chuyên môn nghiệp vụ hay kỹ năng đàm phán, mà cần chú trọng đồng bộ đến đạo đức công vụ, nền tảng văn hóa và phong thái ứng xử. Khi mỗi cán bộ ý thức rõ mình đang đại diện cho hình ảnh, uy tín và danh dự quốc gia, hoạt động đối ngoại sẽ có thêm nền tảng vững chắc, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Giá trị bền vững nhìn từ mùa xuân đất nước
Mùa xuân luôn gợi mở niềm tin và những khởi đầu mới. Suy ngẫm về phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời điểm này càng giúp chúng ta nhận diện rõ những giá trị đã được kiểm nghiệm qua lịch sử: tinh thần hòa hiếu, sự tôn trọng luật pháp quốc tế và ý chí kiên định độc lập, tự chủ của dân tộc Việt Nam.
Học tập ngoại giao của Người, trước hết là học cách nhìn nhận đúng từng đối tượng, từng hoàn cảnh cụ thể để có những quyết sách phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa tình nghĩa và lợi ích quốc gia. Qua câu chuyện tiếp Nguyên soái Diệp Kiếm Anh, có thể thấy rõ sự phân định rạch ròi giữa tình bạn vong niên và nguyên tắc lễ tân nhà nước. Sự đón tiếp thân tình thể hiện nghĩa tình cách mạng, nhưng việc giữ chuẩn mực công bố và nghi thức ngoại giao lại thể hiện bản lĩnh và trách nhiệm quốc gia. Chính sự tỉnh táo ấy giúp giữ vững vị thế đất nước trong mọi hoàn cảnh.
Phong thái đó đã góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam thân thiện, chân thành nhưng đáng tin cậy và có nguyên tắc trên trường quốc tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng hiện nay, sự kết hợp giữa bản lĩnh chính trị vững vàng và văn hóa ứng xử tinh tế càng trở nên cần thiết, tạo nền tảng để mở rộng hợp tác, củng cố niềm tin và giữ vững môi trường hòa bình cho phát triển.
Nhìn rộng hơn, phong cách ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu hiện sinh động của truyền thống nhân nghĩa Việt Nam, hòa hiếu nhưng không nhân nhượng về chủ quyền, mềm dẻo mà không buông lỏng nguyên tắc. Lịch sử dân tộc cho thấy tinh thần hòa hiếu luôn song hành với ý chí độc lập; sự thống nhất ấy tạo nên sức mạnh mềm đặc biệt của Việt Nam trong quan hệ quốc tế.
Đối với mỗi cán bộ và mỗi người dân hôm nay, học tập phong thái ấy trước hết là rèn luyện cách ứng xử có văn hóa, thái độ tôn trọng con người và ý thức trách nhiệm với cộng đồng và quốc gia. Những giá trị tưởng như giản dị nhưng bền vững đó chính là nền tảng góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp của đất nước.
Xuân mới mở ra nhiều cơ hội phát triển và hợp tác quốc tế. Nhớ về phong thái ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là cách nhắc mình giữ vững bản lĩnh, phát huy truyền thống văn hóa dân tộc và tiếp tục xây dựng hình ảnh Việt Nam hòa bình, tự tin và trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.
Thế Nguyễn – Minh Văn
