Seatimes – (ĐNA). Trong xu thế nhiều đô thị lớn xem kinh tế ban đêm là động lực thúc đẩy du lịch và dịch vụ, Huế cũng đứng trước yêu cầu tất yếu phải xây dựng chiến lược phát triển lĩnh vực này. Tuy nhiên, với đặc thù là đô thị di sản giàu chiều sâu lịch sử và định hướng phát triển văn hóa, sinh thái và cảnh quan, Huế không thể đi theo mô hình “kinh tế đêm giải trí” phổ biến. Bài toán đặt ra là tìm một hướng đi đột phá nhưng vẫn hài hòa với bản sắc riêng và cấu trúc đặc thù của cố đô.
Cơ hội từ một đô thị di sản đang chuyển mình
Từ ngày 1/1/2025, Huế chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển và mở ra một giai đoạn mới với nhiều kỳ vọng về bứt phá. Trên nền tảng đó, Huế được định hướng trở thành trung tâm lớn của khu vực miền Trung trên nhiều lĩnh vực then chốt như văn hóa, du lịch, y tế chuyên sâu, khoa học công nghệ và giáo dục đào tạo, những trụ cột có khả năng tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ cho phát triển kinh tế – xã hội.
Trong tổng thể chiến lược ấy, du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa được xác định là động lực chủ lực, đóng vai trò dẫn dắt và tạo bản sắc riêng cho đô thị. Với hệ thống di sản phong phú và đặc sắc, Huế sở hữu một nền tảng hiếm có để phát triển: từ Quần thể di tích Cố đô Huế, Di sản Văn hóa Thế giới: Nhã nhạc cung đình, Ca Huế, đến các lễ hội truyền thống, làng nghề lâu đời cùng không gian cảnh quan hài hòa giữa sông, núi và kiến trúc. Đây chính là nguồn tài nguyên “mềm” vô giá, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm kinh tế đêm mang đậm dấu ấn văn hóa, sáng tạo và khác biệt so với nhiều đô thị khác.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động du lịch tại Huế trong nhiều năm qua vẫn chủ yếu diễn ra vào ban ngày, gắn với tham quan di tích, danh lam thắng cảnh. Khi đêm xuống, không gian du lịch trở nên trầm lắng hơn, với một số hoạt động quen thuộc như đi thuyền nghe Ca Huế trên sông Hương, dạo phố đi bộ, thưởng thức ẩm thực địa phương hay tham gia một vài chương trình nghệ thuật. Những trải nghiệm này dù mang giá trị riêng, nhưng vẫn chưa đủ phong phú và đa dạng để giữ chân du khách lâu hơn hoặc kích thích nhu cầu chi tiêu vào buổi tối.
Từ đó nảy sinh một nghịch lý đáng suy ngẫm: Huế là điểm đến giàu giá trị văn hóa, có chiều sâu và sức hấp dẫn riêng, nhưng thời gian lưu trú của du khách lại chưa dài, mức chi tiêu còn hạn chế, và hiệu quả kinh tế từ du lịch vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp mang tính đột phá, nhằm khai thác hiệu quả hơn các giá trị sẵn có.
Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế đêm không chỉ là một xu hướng tất yếu mà còn là một hướng đi chiến lược, góp phần mở rộng không gian tiêu dùng, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao giá trị gia tăng cho toàn ngành. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để tạo thêm việc làm, thúc đẩy sinh kế cho người dân, đặc biệt trong các lĩnh vực dịch vụ, sáng tạo và văn hóa.
Quan trọng hơn, nếu được tổ chức bài bản, có định hướng và phù hợp với đặc thù đô thị di sản, kinh tế đêm không chỉ đơn thuần là hoạt động kinh tế mà còn có thể trở thành một “lớp trải nghiệm” mới của Huế, nơi ánh sáng, nghệ thuật và văn hóa giao thoa, làm cho thành phố trở nên lung linh, sống động hơn về đêm, đồng thời mang đến cho du khách những trải nghiệm sâu sắc, giàu cảm xúc và khó quên.
Không thể sao chép mô hình của các đô thị giải trí
Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ rằng phát triển kinh tế đêm không đơn thuần chỉ là mở thêm các quán bar, khu vui chơi hay các tuyến phố ẩm thực hoạt động về khuya. Trên thực tế, nhiều thành phố trên thế giới đã lựa chọn con đường phát triển kinh tế đêm theo hướng giải trí sôi động, thậm chí náo nhiệt suốt đêm nhằm thu hút du khách và kích thích tiêu dùng. Song, đối với một đô thị mang tính đặc thù như Huế, cách tiếp cận này không hoàn toàn phù hợp, nếu không muốn nói là tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Huế là một đô thị di sản với mật độ di tích dày đặc, nơi không gian sống đan xen hài hòa giữa các công trình lịch sử, dòng sông thơ mộng, hệ thống nhà vườn truyền thống, chùa chiền cổ kính và các khu dân cư lâu đời. Không chỉ là không gian vật thể, Huế còn lưu giữ một đời sống văn hóa mang đậm bản sắc riêng: trầm tĩnh, thanh lịch, sâu lắng và đề cao sự cân bằng, hài hòa trong sinh hoạt thường nhật. Chính những yếu tố này tạo nên “chất Huế” rất riêng, khác biệt so với các đô thị phát triển theo hướng năng động, sôi động về đêm.
Nếu phát triển kinh tế đêm theo hướng ồn ào, thiên về giải trí đại trà, hoặc thương mại hóa cực đoan các không gian di sản, thành phố có thể phải đối mặt với nhiều hệ lụy khó lường. Đó không chỉ là tình trạng ô nhiễm tiếng ồn, áp lực lên hạ tầng đô thị, mà còn là nguy cơ phát sinh xung đột với đời sống cộng đồng cư dân bản địa, những người vốn quen với nhịp sống yên bình. Nghiêm trọng hơn, việc khai thác quá mức hoặc thiếu kiểm soát các không gian di sản có thể làm mai một giá trị nguyên bản, ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh và sức hấp dẫn lâu dài của Huế.
Chính vì vậy, bài toán đặt ra không phải là “làm cho Huế sôi động hơn bằng mọi giá”, mà là tìm ra một hướng phát triển phù hợp, vừa tạo thêm sức sống cho đô thị về đêm, vừa bảo tồn và phát huy được những giá trị cốt lõi. Theo đó, kinh tế đêm ở Huế cần được định hình theo một hướng đi riêng biệt: phát triển dựa trên nền tảng văn hóa, di sản và trải nghiệm, nhấn mạnh chiều sâu, chất lượng và tính tinh tế, thay vì chạy theo mô hình giải trí đại trà. Đây không chỉ là lựa chọn mang tính chiến lược, mà còn là cách để Huế khẳng định bản sắc trong quá trình hội nhập và phát triển.
Hướng tới mô hình “kinh tế đêm văn hóa”
Nếu được khai thác một cách bài bản và sáng tạo, Huế hoàn toàn có khả năng xây dựng một mô hình kinh tế đêm mang bản sắc riêng, dựa trên nền tảng tài nguyên văn hóa phong phú và chiều sâu lịch sử vốn có. Đây không chỉ là lợi thế, mà còn là “chất liệu” đặc biệt để Huế định hình một hướng đi khác biệt so với nhiều đô thị khác.
Trước hết, cần chú trọng mở rộng và nâng tầm các sản phẩm du lịch văn hóa vào ban đêm. Những chương trình tham quan di tích trong không gian đêm, kết hợp với trình diễn nghệ thuật cung đình, tái hiện các nghi lễ truyền thống hay ứng dụng công nghệ ánh sáng và trình diễn đa phương tiện tại các điểm di sản có thể mang đến những trải nghiệm mới lạ, giàu cảm xúc cho du khách. Không gian di tích khi được “kể chuyện” bằng ánh sáng, âm thanh và công nghệ hiện đại sẽ trở nên sống động hơn, giúp lịch sử không còn tĩnh tại mà trở thành một hành trình khám phá hấp dẫn.
Thực tế thời gian qua cho thấy, chương trình tham quan Đại Nội về đêm đã bước đầu tạo được sức hút đáng kể, nhận được sự quan tâm của đông đảo du khách. Điều này chứng minh tiềm năng phát triển của các sản phẩm du lịch đêm tại Huế là rất lớn. Nếu được đầu tư đồng bộ hơn, từ nội dung kịch bản, công nghệ trình chiếu cho đến cách kể chuyện lịch sử một cách sinh động và gần gũi, những sản phẩm như vậy hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn đặc trưng, góp phần định vị thương hiệu du lịch Huế trên bản đồ quốc tế.
Song song với đó, thành phố có thể phát triển hệ thống không gian văn hóa nghệ thuật ban đêm đa dạng và linh hoạt. Các hoạt động như biểu diễn âm nhạc truyền thống, trình diễn áo dài, triển lãm nghệ thuật, chợ đêm thủ công mỹ nghệ hay các không gian sáng tạo dành cho giới trẻ không chỉ làm phong phú thêm đời sống văn hóa đô thị mà còn tạo ra những điểm đến hấp dẫn, kéo dài thời gian trải nghiệm của du khách. Đây cũng là cơ hội để các nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng sáng tạo địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của kinh tế đêm.
Bên cạnh đó, ẩm thực Huế, vốn nổi tiếng với sự tinh tế, cầu kỳ và đa dạng chính là một lợi thế đặc biệt cần được khai thác hiệu quả. Việc hình thành các tuyến phố ẩm thực đặc trưng, gắn với câu chuyện văn hóa và lịch sử của từng món ăn, không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức của du khách mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa ẩm thực Huế theo cách sinh động và gần gũi hơn. Ẩm thực, khi được đặt trong một không gian phù hợp, hoàn toàn có thể trở thành một “trải nghiệm văn hóa” chứ không chỉ đơn thuần là nhu cầu tiêu dùng.
Nếu được tổ chức một cách hợp lý, có định hướng rõ ràng và đảm bảo sự hài hòa với không gian đô thị di sản, các hoạt động kinh tế đêm này không chỉ làm phong phú hệ sinh thái sản phẩm du lịch mà còn góp phần kiến tạo một “Huế về đêm” lung linh, tinh tế và giàu chiều sâu văn hóa. Đó sẽ là một Huế không ồn ào, không náo nhiệt, nhưng đủ sức cuốn hút bằng sự khác biệt, nơi mỗi trải nghiệm đều mang dấu ấn của lịch sử, nghệ thuật và bản sắc riêng có của cố đô.
Cần một quy hoạch bài bản để kinh tế đêm phát triển bền vững
Để kinh tế đêm tại Huế có thể phát triển theo đúng định hướng “văn hóa, di sản và trải nghiệm”, yếu tố then chốt không nằm ở việc mở rộng quy mô một cách nhanh chóng, mà ở việc xây dựng một quy hoạch không gian bài bản, khoa học và phù hợp với đặc thù đô thị. Đây chính là nền tảng quan trọng để bảo đảm sự phát triển lâu dài, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và gìn giữ giá trị di sản.
Trên thực tế, không phải khu vực nào của Huế cũng thích hợp để tổ chức các hoạt động về đêm. Những khu vực di tích có giá trị đặc biệt, nhạy cảm về bảo tồn cần được đặt dưới sự quản lý nghiêm ngặt, hạn chế tối đa các hoạt động có thể gây tác động tiêu cực đến cấu trúc, cảnh quan và không gian văn hóa. Ngược lại, các khu vực có điều kiện thuận lợi hơn như ven sông Hương, các tuyến phố đi bộ, quảng trường, công viên hay những khu đô thị mới có thể được định hướng trở thành các “hạt nhân” phát triển kinh tế đêm, nơi tập trung các hoạt động dịch vụ, văn hóa và giải trí phù hợp.
Việc phân vùng rõ ràng và có định hướng cụ thể sẽ giúp thành phố tránh được tình trạng phát triển tự phát, manh mún, một trong những nguyên nhân dễ dẫn đến xung đột giữa phát triển kinh tế với bảo tồn di sản và đời sống cộng đồng. Đồng thời, cách tiếp cận này cũng tạo điều kiện để quản lý hiệu quả hơn, đảm bảo mỗi khu vực phát huy được thế mạnh riêng mà không làm phá vỡ tổng thể không gian đô thị.
Bên cạnh quy hoạch không gian, Huế cũng cần chú trọng đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng phục vụ kinh tế đêm. Điều này bao gồm hệ thống chiếu sáng đô thị mang tính nghệ thuật, vừa đảm bảo công năng vừa tôn vinh cảnh quan; hệ thống giao thông công cộng hoạt động vào ban đêm để tăng khả năng kết nối; cùng với đó là các dịch vụ du lịch, thương mại và hệ thống đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường. Đây là những yếu tố thiết yếu để tạo nên một môi trường an toàn, thuận tiện và thân thiện cho cả người dân lẫn du khách.
Đặc biệt, việc thiết kế ánh sáng đô thị cần được xem như một “nghệ thuật” trong tổ chức không gian đêm. Một hệ thống chiếu sáng được quy hoạch hợp lý, tinh tế, hài hòa với cảnh quan sông Hương và các công trình di tích lịch sử không chỉ góp phần làm nổi bật vẻ đẹp vốn có của Huế, mà còn tạo nên một diện mạo mới, vừa lung linh, vừa trầm lắng đúng với tinh thần của một đô thị di sản. Chính yếu tố này sẽ góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng biệt, giúp Huế khẳng định dấu ấn khác biệt trong phát triển kinh tế đêm.
Đột phá nhưng phải giữ hồn Huế
Có thể khẳng định, phát triển kinh tế đêm là một xu thế tất yếu đối với các đô thị du lịch trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng và nhu cầu trải nghiệm của du khách không ngừng mở rộng. Đối với Huế, đây không chỉ là một yêu cầu phát triển mà còn là cơ hội quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, kéo dài thời gian lưu trú và khai thác hiệu quả hơn những nguồn lực văn hóa vốn rất dồi dào của mình.
Tuy nhiên, trong mọi lựa chọn và bước đi, điều cốt lõi mà Huế cần giữ vững chính là bản sắc. Một đô thị di sản không thể và cũng không cần trở thành một trung tâm giải trí ồn ào, náo nhiệt như nhiều thành phố khác. Giá trị cốt lõi làm nên sức hút của Huế nằm ở chiều sâu văn hóa, ở nhịp sống thanh bình, ở sự tinh tế trong từng trải nghiệm, những điều tưởng như “tĩnh” nhưng lại có sức níu chân du khách một cách bền bỉ và khác biệt.
Chính vì vậy, phát triển kinh tế đêm ở Huế cần được đặt trên một triết lý rõ ràng và nhất quán: đột phá trong tư duy để mở ra không gian phát triển mới; sáng tạo trong cách làm để biến di sản thành trải nghiệm sống động; nhưng đồng thời phải luôn tôn trọng, gìn giữ và tôn vinh các giá trị văn hóa cốt lõi của cố đô. Đó là sự cân bằng không dễ đạt được, nhưng là con đường duy nhất để Huế phát triển bền vững.
Hướng đi trong thời gian tới vì thế không chỉ dừng lại ở việc “có thêm hoạt động về đêm”, mà cần tiến tới xây dựng một hệ sinh thái kinh tế đêm mang đậm bản sắc Huế, nơi các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và không gian đô thị được kết nối một cách hài hòa, có chiều sâu và có câu chuyện. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch, quản lý, đầu tư và sự tham gia của cộng đồng để đảm bảo mỗi bước phát triển đều nằm trong tầm kiểm soát và phục vụ mục tiêu lâu dài.
Nếu làm được điều đó, kinh tế đêm sẽ không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế, mà còn trở thành một động lực làm giàu đời sống văn hóa đô thị, góp phần tái hiện và lan tỏa những giá trị của Huế theo một cách mới mẻ hơn. Khi ấy, Huế sẽ không chỉ là điểm đến của di sản ban ngày, mà còn là một không gian trải nghiệm về đêm đầy sức gợi, nơi ánh sáng, lịch sử và cảm xúc hòa quyện, tạo nên một “Huế về đêm” vừa lung linh, vừa sâu lắng, vừa đậm đà bản sắc khó trộn lẫn.
TS.Phan Thanh Hải
