Seatimes – (ĐNA). Hôm nay, khi địa danh hành chính Quảng Nam và Đà Nẵng chính thức sáp nhập, tôi lại nhớ về chuyến trải nghiệm đầu tháng 5/2025 tại Khu du lịch sinh thái Cổng Trời – Đông Giang, thời điểm thông tin hợp nhất gần như đã rõ ràng. Giữa đại ngàn mênh mang của vùng đất khi ấy còn thuộc Quảng Nam (cũ), những ca khúc về Đà Nẵng như “Đà Nẵng tình người”, “Đà Nẵng thành phố tôi yêu” bất chợt vang lên. Trong khoảnh khắc ấy, tôi đã linh cảm rằng Đà Nẵng rồi sẽ rộng lớn hơn, khang trang hơn và đẹp hơn trong một diện mạo mới.
Trải nghiệm đầu tiên trong hành trình ấy là đi ngang qua những địa danh từng thân quen một thời “chung nhà” Quảng Nam – Đà Nẵng trước ngày 1/7/2025. Dòng Thu Bồn hiện ra trong veo, gợi lại ký ức những năm 80 của thế kỷ trước với đôi bờ bạt ngàn dâu xanh, bãi bồi trù phú và nhịp sống bình dị của cư dân xứ Quảng.
Những cái tên mộc mạc đã có từ bao đời như Giao Thủy, Đèo Le, Tí Sé – Dùi Chiêng, Hòn Kẽm – Đá Dừng, Đại Bường (Đại Bình)… không chỉ là địa danh trên bản đồ, mà còn là những mảnh ghép ký ức văn hóa. Tất cả gợi mở một “hành trình xanh”, nơi cảnh sắc thiên nhiên thanh bình hòa quyện cùng chiều sâu lịch sử và tâm hồn con người. Trong không gian ấy, những câu ca dao, điệu hò xứ Quảng như vẫn ngân vang: “Ai về nhắn với nậu nguồn, mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên”; “Ngó lên Hòn Kẽm, Đá Dừng, thương cha nhớ mẹ quá chừng bạn ơi”; hay câu hát đối mộc mạc ở Dùi Chiêng, Bình Yên… Những lời ca dân dã ấy không chỉ chuyên chở nỗi nhớ nguồn cội mà còn kết nối bao thế hệ qua năm tháng.
Một điều dễ nhận thấy là sau nhiều năm thuộc Quảng Nam, hạ tầng giao thông nơi đây đã được đầu tư, nâng cấp đáng kể. Việc di chuyển trở nên thuận lợi hơn, đặc biệt tuyến đường ô tô có thể đi thẳng từ Đà Nẵng (cũ) lên Đông Trường Sơn đã mở ra cơ hội khám phá mới. Những cung đường ấy không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở rộng không gian trải nghiệm, đưa du khách đến gần hơn với những địa danh nay đã thuộc về một Đà Nẵng mới, rộng lớn và giàu tiềm năng hơn.
Từ những điểm đến có phần “xa” với Đà Nẵng (cũ), hành trình dần trở nên gần gũi hơn khi tôi đặt chân đến Hội An. Điểm dừng đầu tiên là Làng gốm Thanh Hà, nay thuộc phường Hội An Tây. Nơi đây có Công viên Bảo tàng Đất nung Thanh Hà, không chỉ lưu giữ tinh hoa của một làng nghề hàng trăm năm tuổi mà còn vừa được vinh danh trong top 5 “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” tại Giải thưởng Du lịch Việt Nam 2025. Dù diện tích không quá lớn, công viên được thiết kế cô đọng, hài hòa và giàu tính nghệ thuật, từ “Vườn sắp đặt”, “Không gian trải nghiệm” đến “Chợ đất nung”, tạo nên một quần thể vừa truyền thống vừa hiện đại, đủ sức níu chân du khách.
Hội An, ngoài phố cổ, Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận còn sở hữu nhiều điểm đến hấp dẫn như Làng rau Trà Quế hay đặc biệt là Làng Cẩm Thanh (nay thuộc phường Hội An Đông), đại diện duy nhất của Việt Nam lọt vào top “50 ngôi làng đẹp nhất thế giới năm 2025” do Forbes công bố. Những không gian làng quê ấy góp phần làm nên một Hội An đa diện: vừa cổ kính, vừa sinh thái, vừa đậm đà bản sắc.
Ngược về phía Nam, theo tuyến ven biển Võ Chí Công, con đường rộng mở với hàng dừa tăm tắp hai bên có thể cảm nhận rõ tầm nhìn phát triển dài hạn của Quảng Nam (cũ). Được đầu tư để kết nối du lịch, đô thị và công nghiệp, đây từng là trục huyết mạch phía đông liên kết Đà Nẵng và Quảng Ngãi. Nay khi đã thuộc Đà Nẵng mới, tuyến đường này trở thành trục đô thị ven biển dài nhất thành phố, mở ra không gian phát triển giàu tiềm năng cho khu vực phía Đông Nam.
Dọc tuyến ven biển ấy, Tam Thanh hiện ra như một bảo tàng nghệ thuật ngoài trời sống động. Làng Bích họa Tam Thanh, ngôi làng bích họa đầu tiên của Việt Nam vẫn giữ được vị thế riêng dù nhiều “điểm bích họa” đã xuất hiện ở khắp nơi. Những bức tranh rực rỡ sắc màu, gắn với đời sống ngư dân, đã làm nên một thương hiệu văn hóa đặc sắc cho làng biển này.
Công viên Đất nung Thanh Hà (Hội An).
Không xa đó là Di tích địa đạo Kỳ Anh, một “chiến hào dưới lòng đất” ít được biết đến nhưng mang giá trị lịch sử đặc biệt. Nếu địa đạo Củ Chi và Vịnh Mốc đã trở nên quen thuộc, thì Kỳ Anh nay thuộc phường Thạch Bàn, TP Đà Nẵng từng lặng lẽ tồn tại trong ký ức của nhiều người dân Quảng Nam, Đà Nẵng. Đây là địa đạo lớn thứ ba của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, được bảo tồn khá nguyên vẹn và ngày càng thu hút các đoàn khách trong và ngoài nước.
Sau Tam Thanh và Kỳ Anh, điểm dừng không thể bỏ qua là Tượng đài Mẹ Thứ, biểu tượng thiêng liêng của đất Quảng. Công trình đồ sộ ấy không chỉ tôn vinh Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ mà còn đại diện cho hàng triệu bà mẹ Việt Nam anh hùng trên cả nước. Bên trong tượng đài là không gian bảo tàng “trong lòng mẹ”, nơi lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật quý giá, trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống yêu nước và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Có thể nói, Đà Nẵng mới, bên cạnh những địa danh đã thành thương hiệu suốt bao năm, vẫn còn một không gian rộng lớn đầy tiềm năng chờ được đánh thức. Đó là những bãi biển trải dài, những hồ nước trong xanh, những dòng sông, con suối mát lành, từ thác Hồ Giáng Thơm (Núi Thành cũ), hồ Phú Ninh thơ mộng đến miền trung du Tiên Phước, quê hương cụ Huỳnh Thúc Kháng, nơi có làng cổ Lộc Yên nổi tiếng với trầm hương, bòn bon, quế Trà My. Xa hơn là Biển Rạng, xã đảo Tam Hải, hay những khung cảnh hùng vĩ, nguyên sơ của Tây Giang, Nam Trà My, Bắc Trà My (cũ)… Tất cả tạo nên một dải không gian sinh thái – văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.
Song hành với thiên nhiên là những làng nghề truyền thống đã góp phần làm nên “hồn cốt xứ Quảng” như Làng lụa Mã Châu, chiếu cói Bàn Thạch, mộc Kim Bồng… Mỗi làng nghề là một lát cắt văn hóa, lưu giữ tinh hoa bàn tay và ký ức bao thế hệ.
Đà Nẵng mới vì thế không chỉ có lợi thế về cảnh quan mà còn sở hữu chiều sâu lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng đáng tự hào. Những giá trị ấy cần được quảng bá, giới thiệu bài bản và mạnh mẽ hơn để bạn bè gần xa hiểu, tìm đến và trải nghiệm. Phát triển du lịch văn hóa – lịch sử một cách nghiêm túc, bền vững chính là con đường để đánh thức trọn vẹn tiềm năng ấy.
Xét về địa giới hành chính, có thể xem đây là một vòng trở lại của thời Quảng Nam – Đà Nẵng trước năm 1997. Tuy nhiên, sau từng ấy năm phát triển theo những hướng đi riêng, mỗi địa phương đã tạo dựng cho mình vị thế và diện mạo khác biệt. Dẫu vậy, những giá trị mang tính bền vững, các di tích lịch sử, di sản văn hóa, thương hiệu địa phương vẫn là tài sản chung, kết tinh trong “hồn cốt xứ Quảng”, không hề có sự chông chênh hay tách biệt. Đó là niềm tự hào và cũng là trách nhiệm chung của người dân Đà Nẵng hôm nay.
Điều cần thiết lúc này là tiếp tục gìn giữ, phát huy và nâng tầm cả các giá trị vật thể lẫn phi vật thể, để Đà Nẵng mới không chỉ rộng hơn về không gian địa lý mà còn vươn cao về tầm vóc văn hóa – du lịch, khẳng định vị thế xứng đáng trên bản đồ cả nước và quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.
Với sự “ngẫu hứng” của một người ưa xê dịch, tôi đã có những chuyến đi dọc ngang qua các địa danh của Quảng Nam (cũ), để cảm nhận và chiêm nghiệm dưới góc nhìn lịch sử – văn hóa về những vùng đất nhiều năm qua dường như còn đứng ngoài không gian Đà Nẵng (cũ), mà nay đã trở về chung một “ngôi nhà” Đà Nẵng (mới).
Những chuyến đi ấy không chỉ là hành trình địa lý, mà còn là hành trình của ký ức và cảm xúc. Đi qua sông núi, làng nghề, di tích, biển đảo…, tôi nhận ra sự tiếp nối liền mạch của một vùng đất vốn chung cội nguồn, chung “hồn cốt xứ Quảng”. Dù từng có những ngăn cách về địa giới hành chính, thì trong sâu thẳm, dòng chảy văn hóa, truyền thống và tâm thức cộng đồng chưa bao giờ tách rời.
Đà Nẵng mới vì thế không chỉ là sự mở rộng về địa giới hành chính, mà là một sự cộng hưởng giá trị theo chiều sâu. Đó là nơi những bãi biển, dòng sông, cánh rừng, miền trung du và hải đảo hòa quyện với hệ thống di tích lịch sử, làng nghề truyền thống, ký ức chiến tranh và những lớp trầm tích văn hóa lâu đời. Ở đó, tiềm năng thiên nhiên phong phú gặp gỡ chiều sâu văn hóa – lịch sử dày dặn; khát vọng vươn lên của một đô thị hiện đại song hành cùng nền tảng truyền thống bền bỉ, lặng thầm mà bền chặt.
Sự chuyển mình ấy không chỉ tạo ra một không gian phát triển rộng lớn hơn, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về tư duy quản trị, về cách làm du lịch, về bảo tồn di sản và nuôi dưỡng bản sắc. Làm sao để những làng quê, làng nghề không bị hòa tan trong nhịp sống đô thị; làm sao để những giá trị vật thể và phi vật thể không chỉ được gìn giữ mà còn được “kể lại” bằng ngôn ngữ của thời đại mới, đó là bài toán của hôm nay và mai sau.
Trong tâm thế của một người con chứng kiến bước ngoặt ấy, tôi không khỏi bồi hồi khi nghĩ về một vòng quay lịch sử như trở lại điểm khởi đầu, nhưng ở một tầm vóc khác. Tôi tin rằng, khi những giá trị chung được nhìn nhận đúng tầm, được trân trọng và nâng cao, Đà Nẵng mới sẽ không chỉ lớn hơn về quy mô, mà còn sâu hơn về chiều kích văn hóa, vững vàng hơn về nội lực và tự tin hơn trên hành trình hội nhập. Đó sẽ không chỉ là một thành phố mở rộng về không gian, mà là một vùng đất hội tụ, nơi quá khứ, hiện tại và tương lai cùng song hành trong mạch nguồn chung của xứ Quảng.
Tuy vậy, nhìn vào thực tế phát triển du lịch hiện nay, không khỏi trăn trở. Du lịch Đà Nẵng dường như vẫn nặng về những con số tăng trưởng, về số chuyến bay, số tàu biển cập cảng, về các tour tham quan khép kín quanh trung tâm thành phố, lên Bà Nà hay vào phố cổ Hội An để kịp báo cáo thành tích. Trong khi đó, những vùng sinh thái, những miền văn hóa – lịch sử vừa được mở rộng trong không gian Đà Nẵng mới vẫn chưa được đầu tư tương xứng cho bảo tồn và quảng bá.
Nếu chỉ dừng lại ở việc “đếm khách” mà chưa chú trọng “giữ hồn”, chưa đánh thức và kể câu chuyện của những miền đất phía nam, phía tây, thì tiềm năng to lớn ấy sẽ còn nằm im trong lặng lẽ. Đà Nẵng mới cần một lãnh đạo ngành du lịch có tầm nhìn du lịch rộng hơn, sâu hơn; nơi thiên nhiên, di sản và bản sắc địa phương được đặt ngang hàng với mục tiêu tăng trưởng. Chỉ khi đó, sự hợp nhất mới thực sự trở thành cơ hội để nâng tầm, chứ không chỉ là sự mở rộng trên bản đồ.
