Seatimes – (ĐNA). Từ cửa khẩu quốc tế Tịnh Biên đến phường Hà Tiên, từ đầu mối hạ tầng Rạch Giá kết nối ra đặc khu Phú Quốc, khu vực phía Tây Nam đang dần định hình một nhịp liên kết phát triển mới. Trong không gian đó, các hoạt động giao thương biên giới, vận tải, du lịch, đối ngoại cùng yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế – chính trị không còn tồn tại riêng lẻ mà ngày càng gắn kết, tương hỗ lẫn nhau. Thực tiễn năm 2026 cho thấy không gian phát triển này đang được tỉnh An Giang tổ chức một cách chặt chẽ hơn, qua đó tạo nền tảng vững chắc để tăng cường liên kết giữa cửa khẩu, đô thị ven biển, các đầu mối hạ tầng và khu vực biển đảo.
Từ Tịnh Biên đến Hà Tiên không chỉ là chuyện giao thương
Trên tuyến biên giới Tây Nam, phường Tịnh Biên và phường Hà Tiên giữ hai vị trí khác nhau nhưng có tính bổ trợ rõ nét trong cấu trúc phát triển chung của tỉnh An Giang. Nếu nhìn ở góc độ truyền thống, đây là hai đầu mối gắn với giao thương biên giới; tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, vai trò của hai địa bàn này đã mở rộng, gắn với quản lý thị trường, logistics, đối ngoại và cả phát triển dịch vụ.
Tịnh Biên là cửa ngõ đường bộ quan trọng, đồng thời là địa bàn trọng điểm về quản lý thị trường, chống buôn lậu và gian lận thương mại. Theo số liệu của tỉnh An Giang, khu vực này có đường biên giới giáp Campuchia dài hơn 20km, với 1 cửa khẩu quốc tế, nhiều điểm tập kết hàng hóa và các tuyến tiểu ngạch. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, lưu thông hàng hóa và kết nối thương mại xuyên biên giới.
Tuy nhiên, chính những lợi thế đó cũng kéo theo sức ép lớn đối với công tác kiểm soát. Năm 2025, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên địa bàn tỉnh vẫn diễn biến phức tạp. Lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 1.838 vụ vi phạm; trong đó có 379 vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu, 80 vụ bị khởi tố hình sự, với tổng số tiền thu nộp ngân sách trên 295 tỷ đồng. Những con số này phản ánh rõ áp lực quản lý tại khu vực biên giới, đồng thời cho thấy yêu cầu đặt ra là mở rộng giao thương phải đi đôi với siết chặt kỷ cương thị trường.
Nếu Tịnh Biên là cửa ngõ biên giới đường bộ, thì Hà Tiên được định vị trong không gian biên giới ven biển, đóng vai trò kết nối thương mại, du lịch và hoạt động đối ngoại địa phương. Tại Diễn đàn kết nối thương mại vùng biên giới Việt Nam – Campuchia, Bộ Công Thương cùng tỉnh An Giang đã nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh đầu tư hạ tầng tại các khu kinh tế cửa khẩu như Tịnh Biên, Khánh Bình và Hà Tiên; đồng thời phát triển hệ thống kho ngoại quan, kho lạnh, bến cảng nội địa và mạng lưới giao thông kết nối cửa khẩu với quốc lộ, cao tốc và các khu công nghiệp.
Định hướng này cho thấy Hà Tiên không đứng riêng lẻ mà được đặt trong cùng cấu trúc hạ tầng thương mại biên giới của tỉnh, liên thông với các đầu mối cửa khẩu khác, từ đó hình thành chuỗi kết nối từ biên giới đất liền ra khu vực ven biển.
Ở lĩnh vực đối ngoại, việc tỉnh An Giang và tỉnh Kampot (Campuchia) ký kết biên bản triển khai Hiệp định Thương mại Biên giới Việt Nam – Campuchia giữa hai địa phương đã mở rộng thêm vai trò của Hà Tiên. Nội dung hợp tác nhấn mạnh việc tạo điều kiện thuận lợi cho phương tiện vận tải qua lại tại các cửa khẩu, phục vụ trao đổi hàng hóa. Điều này cho thấy Hà Tiên đang trở thành một mắt xích trực tiếp trong mạng lưới vận tải, thương mại và hợp tác khu vực phía Tây Nam.
Bên cạnh thương mại và đối ngoại, Hà Tiên còn là địa bàn có vai trò quan trọng trong phát triển du lịch và dịch vụ. Trong các kế hoạch quản lý du lịch của tỉnh, Hà Tiên được xếp vào nhóm địa bàn trọng điểm cùng với Phú Quốc, Kiên Hải, Kiên Lương, Rạch Giá, Long Xuyên, Châu Đốc và Vĩnh Tế. Việc đặt Hà Tiên trong cùng không gian quản lý với các trung tâm du lịch lớn cho thấy định hướng khai thác đồng bộ, liên kết tuyến điểm và phát triển dịch vụ theo vùng. Điều này cũng mở ra khả năng kết nối du lịch liên hoàn từ biên giới đất liền qua đô thị ven biển ra các đảo, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch và kéo dài chuỗi giá trị dịch vụ.
Một điểm đáng chú ý là năng lực điều phối hành chính sau khi tỉnh An Giang công bố bản đồ hành chính mới với 102 đơn vị cấp xã, phường và đặc khu. Cùng với đó, Quyết định 676/QĐ-UBND ngày 24/2/2026 về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác lập khung phát triển tổng thể cho toàn tỉnh.
Trong bối cảnh đó, khi Tịnh Biên, Hà Tiên, Rạch Giá và Phú Quốc cùng nằm trong một hệ thống quản lý thống nhất, các vấn đề về cửa khẩu, giao thông, logistics, du lịch, đầu tư và đối ngoại không còn được xử lý rời rạc. Thay vào đó, chúng được đặt trong cùng một quy hoạch, cùng một đầu mối điều hành, giúp nâng cao hiệu quả phối hợp, giảm chồng chéo và tăng tính liên kết vùng.
Từ Tịnh Biên đến Hà Tiên, vì vậy, không chỉ là câu chuyện giao thương, mà là quá trình định hình một không gian phát triển tích hợp, nơi biên giới, ven biển và biển đảo được kết nối trong một cấu trúc thống nhất, phục vụ cả mục tiêu kinh tế lẫn yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế ở khu vực Tây Nam.
Từ Rạch Giá đến Phú Quốc: hạ tầng dẫn dắt không gian phát triển
Rời khu vực cửa khẩu để nhìn xuống phía biển, mạch liên kết phát triển của An Giang hiện lên rõ nét trước hết ở hạ tầng và năng lực đầu mối. Tại cuộc họp ngày 17/3/2026, UBND tỉnh cho biết Cảng hàng không Rạch Giá hiện được xếp cấp 3C, với nhà ga hành khách và các công trình phụ trợ chỉ đáp ứng khoảng 150 hành khách/giờ cao điểm, tương đương công suất khoảng 0,2 triệu hành khách/năm. Quy mô này được đánh giá không còn phù hợp với nhu cầu khai thác trong giai đoạn phát triển mới, đặc biệt khi vai trò kết nối vùng và liên kết biển đảo ngày càng gia tăng.
Cũng tại cuộc họp, phương án nghiên cứu tiền khả thi Dự án đường kết nối Rạch Giá – Long Xuyên được đặt ra, nhằm tăng cường liên thông giữa các phương thức vận tải gồm đường bộ, đường thủy, hàng không và đường biển. Định hướng này cho thấy Rạch Giá không chỉ là một đô thị ven biển, mà đang được xác định là đầu mối hạ tầng tổng hợp trong quy hoạch phát triển không gian của tỉnh.
Các bước triển khai gần đây tiếp tục củng cố cách tiếp cận này, khi hạ tầng không còn được đầu tư theo từng công trình đơn lẻ. Cuối năm 2025, tỉnh đã tổ chức kiểm tra công trình Cảng hành khách Rạch Giá và khảo sát phương án xây dựng, nâng cấp Cảng hàng không Rạch Giá. Theo thông tin công khai, Cảng hành khách Rạch Giá có tổng mức đầu tư gần 410 tỷ đồng, hướng tới nâng cao năng lực vận tải hành khách ra các tuyến đảo. Song song đó, tỉnh giao nhiệm vụ triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng cho dự án đường ven biển từ Hòn Đất đi Kiên Lương.
Những đầu việc này cho thấy một cấu trúc đầu tư đang dần hình thành, trong đó cảng biển, hàng không, tuyến ven biển và hệ thống giao thông kết nối được đặt trong cùng một trục phát triển. Hạ tầng vì vậy không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại, mà còn đóng vai trò “xương sống” liên kết các không gian kinh tế từ nội địa ra ven biển và hướng ra biển đảo.
Ở khu vực biển đảo, Phú Quốc nổi lên như một trọng điểm triển khai đồng thời nhiều dự án quy mô lớn, gắn với công tác chuẩn bị cho APEC 2027. Theo thông tin của tỉnh An Giang, địa phương đang triển khai 21 dự án trọng điểm phục vụ hội nghị. Trong đó, nhóm đầu tư công gồm 10 dự án; 9/9 quyết định xây dựng công trình khẩn cấp đã được ban hành, và 8 dự án đã hoàn tất phê duyệt đầu tư, lựa chọn nhà thầu để tổ chức thi công.
Song song với tiến độ triển khai, công tác quy hoạch được yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ, kết nối và khả thi, làm nền tảng cho việc phát triển hạ tầng phục vụ sự kiện quốc tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn của đặc khu Phú Quốc và toàn tỉnh. Điều này cho thấy các dự án không chỉ mang tính thời điểm, mà còn được tích hợp vào chiến lược phát triển tổng thể.
Đáng chú ý, tỉnh An Giang đang áp dụng cơ chế “luồng xanh” trong xử lý các thủ tục liên quan đến APEC 2027, tập trung đẩy nhanh tiến độ từ khâu đầu tư, lựa chọn nhà thầu, lựa chọn nhà đầu tư đến giải phóng mặt bằng. Cách tiếp cận này phản ánh yêu cầu điều hành linh hoạt, đồng thời cho thấy Phú Quốc đang được đặt trong phạm vi công việc rộng hơn, gắn trực tiếp với hạ tầng, giao thông, logistics, tổ chức sự kiện quốc tế và năng lực phối hợp liên ngành.
Từ Rạch Giá đến Phú Quốc, câu chuyện vì vậy không chỉ dừng lại ở từng dự án riêng lẻ, mà là quá trình hình thành một trục hạ tầng liên hoàn, nơi các đầu mối giao thông, cảng biển, hàng không và không gian biển đảo được kết nối chặt chẽ, tạo nền tảng cho một cấu trúc phát triển thống nhất ở khu vực phía Tây Nam.
Khi các đầu mối được đặt trong cùng một quy hoạch
Đặt Rạch Giá và Phú Quốc trong cùng bài toán phát triển với Tịnh Biên và Hà Tiên, có thể thấy rõ hơn cấu trúc liên kết đang hình thành ở phía Tây Nam. Tịnh Biên là cửa ngõ đường bộ, đồng thời là địa bàn trọng điểm về quản lý thị trường, chống buôn lậu và gian lận thương mại. Hà Tiên là không gian biên giới ven biển, gắn với thương mại, du lịch và đối ngoại. Rạch Giá giữ vai trò trung tâm hành chính và đầu mối hạ tầng, trong khi Phú Quốc là cực phát triển biển đảo, nơi đang tập trung nguồn lực lớn để chuẩn bị cho APEC 2027. Khi các địa bàn này cùng nằm trong một quy hoạch và dưới một cơ chế điều hành thống nhất, việc phối hợp giữa thương mại biên giới, giao thông, đầu tư, du lịch và đối ngoại trở nên thuận lợi hơn, cả về thủ tục hành chính lẫn tổ chức thực hiện.
Từ thực tế quản lý đến tháng 3/2026, các địa bàn này đã được nhìn nhận trong cùng một không gian phát triển tương đối rõ nét, bao gồm cửa khẩu, thương mại biên giới, logistics, đầu mối vận tải, các trung tâm du lịch trọng điểm và các nhiệm vụ chuẩn bị cho APEC. Quyết định 676/QĐ-UBND đã xác lập mục tiêu phát huy vai trò của An Giang như một cực phát triển đa năng, trung tâm kinh tế biển mạnh của quốc gia, đồng thời là trung tâm kết nối biển – đảo – biên giới và cửa ngõ giao thương quốc tế của vùng. Đây là cơ sở hành chính quan trọng, cho thấy không gian phát triển phía Tây Nam đã được đặt lại trong một khung quy hoạch thống nhất.
Một thay đổi đáng chú ý khác là việc giảm bớt một nấc phối hợp liên tỉnh trong thực thi chính sách. Khi cùng thuộc một hệ thống quản lý cấp tỉnh, các nhiệm vụ như phát triển hạ tầng thương mại biên giới tại Tịnh Biên – Hà Tiên, nâng cao năng lực đầu mối tại Rạch Giá hay thúc đẩy các dự án phục vụ APEC tại Phú Quốc không còn phải xử lý qua hai bộ máy hành chính khác nhau. Điều này tạo điều kiện thuận lợi hơn về thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý và tăng hiệu quả điều phối trong triển khai thực tế.
Trong cấu trúc liên kết đó, yêu cầu bảo đảm an ninh – quốc phòng cũng được đặt song hành với phát triển. Tuyến biên giới Tịnh Biên – Hà Tiên tiếp tục là khu vực trọng điểm về kiểm soát xuất nhập cảnh, phòng chống buôn lậu, giữ vững an ninh kinh tế và trật tự khu vực biên giới. Ở phía biển, Hà Tiên, Rạch Giá và đặc biệt là Phú Quốc đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo đảm an ninh hàng hải, an ninh du lịch và an toàn cho các hoạt động đối ngoại, nhất là trong bối cảnh chuẩn bị cho APEC 2027. Khi các đầu mối được đặt trong cùng một quy hoạch, việc kết hợp giữa phát triển hạ tầng với bố trí lực lượng, phương án bảo vệ và cơ chế phối hợp liên ngành cũng trở nên đồng bộ hơn, giúp chủ động phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa.
Tuy nhiên, những vấn đề đặt ra tại Diễn đàn kết nối thương mại vùng biên giới Việt Nam – Campuchia cũng cho thấy rõ thực trạng hiện nay: hạ tầng thương mại biên giới còn thiếu đồng bộ, logistics còn nhỏ lẻ, chuỗi liên kết từ chợ, kho hàng, vận tải đến trung tâm thương mại vẫn chưa khép kín. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế mà còn đặt ra thách thức trong quản lý, kiểm soát và bảo đảm an ninh trong toàn chuỗi.
Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, điều có thể ghi nhận là nền tảng liên kết giữa các địa bàn đã rõ hơn, hướng kết nối đã định hình cụ thể hơn, đồng thời yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với bảo đảm an ninh – quốc phòng cũng đã được đặt ra rõ ràng hơn. Đây sẽ là yếu tố then chốt để không gian phát triển phía Tây Nam vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững trong giai đoạn tới.
Thế Nguyễn – Trọng Nguyễn
