Seatimes – (ĐNA). Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, cấp xã, phường đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn, gần dân hơn và chịu áp lực phục vụ rõ hơn. Trong bối cảnh đó, chỉ đạo của Thủ tướng về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp xã, nhất là điều động cán bộ có năng lực về cơ sở, đặt ra yêu cầu quản trị mới. Tại Cần Thơ, việc siết đánh giá cán bộ càng cho thấy chính quyền hai cấp chỉ thông suốt khi đúng người, đúng việc, rõ trách nhiệm, tăng kỷ cương phục người dân.
Đưa kinh nghiệm điều hành về cơ sở
Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 08/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức chính quyền địa phương cấp xã, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, vì vậy không chỉ là văn bản về nhân sự. Điểm nhấn của chỉ đạo là rà soát, bố trí, điều động, tăng cường cán bộ có năng lực, kinh nghiệm, phẩm chất về cơ sở; trong đó có cán bộ giữ chức vụ cấp phó hoặc người từng làm quản lý ở cấp trên đáp ứng nhiệm vụ phát sinh sau sắp xếp bộ máy.
Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, cấp xã, phường không còn là tuyến tiếp nhận đơn thuần mà trở thành nơi xử lý trực tiếp nhiều việc hơn, sát dân hơn. Áp lực ấy diễn ra mỗi ngày tại bộ phận một cửa: giấy khai sinh, chứng thực, đất đai, xây dựng, an sinh, đăng ký kinh doanh, hồ sơ trực tuyến. Với cán bộ, đó là quy trình nghiệp vụ; với người dân, đó là quyền lợi, thời gian đi lại, chi phí chờ đợi và niềm tin vào chính quyền cơ sở sau thay đổi đầu mối.
Việc đưa cán bộ cấp phó, hoặc cán bộ có kinh nghiệm điều hành, về xã không nên hiểu như một sự luân chuyển để đủ số lượng nhân sự. Sau sắp xếp, nhiều địa bàn rộng hơn, số hồ sơ tăng, tính chất vụ việc đa dạng hơn. Cơ sở cần người biết phân việc, kiểm soát tiến độ, nối thông các bộ phận, nhận diện vướng mắc và xử lý đến nơi đến chốn. Năng lực ấy trước hết là năng lực tổ chức thực thi, không phải chỉ là chức danh trên quyết định của cấp có thẩm quyền.
Lực kéo mà cán bộ có kinh nghiệm có thể tạo ra nằm ở cách vận hành công việc hằng ngày. Một hồ sơ chậm không phải lúc nào cũng do thiếu người; có khi chậm vì quy trình bị đứt đoạn, trách nhiệm giao không rõ, bộ phận này chờ bộ phận khác, không ai theo dõi đến cuối. Người từng làm quản lý, nếu nắm địa bàn và chịu khó bám việc, có thể giúp xã, phường thiết lập lại nhịp làm việc, giảm lúng túng trong những khâu dễ nghẽn, nhất là khi xử lý liên thông.
Ở cấp xã, phường, áp lực không chỉ đến từ số lượng thủ tục. Áp lực còn đến từ việc phải giải thích chính sách cho dân, tiếp nhận phản ánh, phối hợp với cơ quan chuyên môn, cập nhật dữ liệu trên nền tảng số, đồng thời xử lý tình huống phát sinh tại địa bàn. Một cán bộ am hiểu quản lý có thể hỗ trợ lãnh đạo cơ sở trong phân luồng việc, xác định việc nào cấp bách, việc nào cần xin ý kiến, việc nào phải chịu trách nhiệm trả lời rõ ràng, kịp thời.
Chủ trương tăng cường cán bộ về cơ sở cũng cần được đặt trong mạch cải cách hành chính chung. Nghị quyết 76/NQ-CP của Chính phủ về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021-2030 đã xác định mục tiêu xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân. Nghị định 33/2023/NĐ-CP quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách là căn cứ quan trọng để chuẩn hóa đội ngũ tuyến cơ sở hiện nay.
Nhưng đưa người có năng lực về xã mới chỉ là một mặt của bài toán. Mặt còn lại là sàng lọc những trường hợp không đáp ứng yêu cầu, thiếu trách nhiệm hoặc không còn phù hợp với vị trí việc làm. Tinh giản biên chế vì thế không nên được hiểu là cắt giảm cơ học, càng không phải làm cho đủ chỉ tiêu. Đây là biện pháp quản trị nhằm giảm trì trệ, bớt điểm nghẽn, nâng hiệu quả sử dụng ngân sách và chất lượng phục vụ người dân trong từng công việc cụ thể hơn.
Nghị định 29/2023/NĐ-CP về tinh giản biên chế đã quy định khung chính sách theo nguyên tắc, đối tượng, trình tự và chế độ cụ thể. Cùng với đó, Nghị định 90/2020/NĐ-CP và Nghị định 48/2023/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức là cơ sở để việc sàng lọc không rơi vào cảm tính. Người yếu kém, thiếu trách nhiệm phải được nhận diện bằng kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng tham mưu, kỷ luật công vụ và mức độ phù hợp với vị trí việc làm sau sắp xếp mới.
Điều động người có năng lực về cơ sở và tinh giản người không đáp ứng yêu cầu, nhìn cho đúng, là hai vế của cùng một tiến trình. Nếu chỉ đưa thêm người về xã mà không đánh giá thực chất, bộ máy có thể đông hơn nhưng chưa chắc mạnh hơn. Nếu chỉ tinh giản mà không bổ sung năng lực cho nơi cần, cơ sở có thể thiếu người làm việc khó. Cải cách bộ máy không dừng ở sơ đồ tổ chức; giá trị của nó nằm ở hiệu quả vận hành trong đời sống công.
Vì vậy, cấp phó về xã chỉ có ý nghĩa khi được giao việc cụ thể, gắn sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm. Cơ sở cần người biết làm, phối hợp, chịu trách nhiệm trước dân.
Cần Thơ siết đánh giá để chọn đúng người
Từ yêu cầu chung của Chính phủ nhìn về Cần Thơ, việc siết chặt đánh giá cán bộ là bước đi cần thiết sau sắp xếp. Cần Thơ là đô thị trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nơi hoạt động hành chính vừa phục vụ đời sống dân sinh, vừa gắn với phát triển đô thị, đầu tư, thương mại, dịch vụ, hạ tầng và liên kết vùng. Vì vậy, chất lượng cán bộ cơ sở không còn là chuyện riêng của bộ máy, mà ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường phát triển của thành phố này.
Sau sắp xếp, yêu cầu với chính quyền địa phương là vận hành thông suốt, không để gián đoạn dịch vụ công, không để người dân lúng túng vì thay đổi đầu mối, không để doanh nghiệp mất thời gian vì quy trình chậm hoặc trách nhiệm không rõ. Trong điều kiện đó, đánh giá cán bộ không thể chỉ là thủ tục cuối năm hay vài dòng nhận xét quen thuộc. Đánh giá phải trở thành công cụ quản lý nhân sự công, làm căn cứ giao việc, đào tạo, điều động, khen thưởng, kỷ luật và tinh giản.
Một nền hành chính hiệu quả phải trả lời được những câu hỏi cụ thể: ai làm được việc, ai cần bồi dưỡng thêm, ai phù hợp vị trí hiện tại, ai có thể điều động về cơ sở, ai không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Nếu thiếu thước đo rõ ràng, việc chọn người dễ dựa vào cảm tính. Nếu đánh giá nể nang, bình quân, bộ máy khó phân biệt người làm tốt với người làm cầm chừng, người dám chịu trách nhiệm với người né tránh, người thực thi với người chỉ làm trên giấy tờ.
Cần Thơ siết đánh giá cán bộ cần được nhìn như một khâu trung tâm trong quản lý nhà nước. Đánh giá đúng thì mới bố trí đúng. Bố trí đúng thì bộ máy mới vận hành thông suốt. Bộ máy thông suốt thì chính sách mới đến người dân, doanh nghiệp kịp thời. Ngược lại, nếu đánh giá hình thức, các quyết định điều động, tăng cường, đào tạo hay tinh giản đều thiếu nền tảng. Khi nền tảng không chắc, trách nhiệm dễ bị đẩy qua lại và người làm tốt dễ bị thiệt thòi hơn.
Nhóm tiêu chí đánh giá trong giai đoạn này phải gắn với sản phẩm công vụ, không dừng ở nhận xét chung. Có thể nhìn vào kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao, tiến độ và chất lượng xử lý hồ sơ, tinh thần phối hợp giữa các bộ phận, việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương hành chính, thái độ phục vụ nhân dân, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, dịch vụ công trực tuyến, khả năng xử lý tình huống ở cơ sở và sự phù hợp với vị trí việc làm sau sắp xếp.
Những tiêu chí ấy không xa rời đời sống hành chính. Người dân cảm nhận rất rõ qua từng lần tiếp xúc với cơ quan công quyền: hồ sơ có được hướng dẫn đầy đủ không, có đúng hẹn không, cán bộ có giải thích dễ hiểu không, khi phát sinh vướng mắc thì ai chịu trách nhiệm. Ở góc độ quản lý nhà nước, đánh giá cán bộ là điểm nối giữa chủ trương và thực thi, giữa văn bản điều hành với kết quả phục vụ ở xã, phường, nơi người dân trực tiếp kiểm chứng mỗi ngày.
Khi Thủ tướng chỉ đạo điều động, tăng cường cán bộ có năng lực về xã, địa phương muốn làm hiệu quả thì phải biết nơi nào đang thiếu người, thiếu năng lực gì, cán bộ nào phù hợp, nhiệm vụ nào cần ưu tiên và trách nhiệm nào phải xác định ngay từ đầu. Tương tự, tinh giản người yếu kém, thiếu trách nhiệm cũng phải dựa trên hồ sơ đánh giá, căn cứ về mức độ hoàn thành nhiệm vụ, sự phù hợp với vị trí việc làm và các quy định pháp luật hiện hành liên quan.
Ý nghĩa kinh tế – xã hội của việc này thấy rõ từ những việc rất nhỏ. Một hồ sơ đất đai được xử lý đúng hạn giúp người dân ổn định quyền lợi, doanh nghiệp triển khai kế hoạch. Một thủ tục xây dựng thông suốt có thể góp phần thúc đẩy đầu tư, chỉnh trang đô thị. Một chính sách an sinh được giải quyết kịp thời giúp người thụ hưởng giảm khó khăn. Một hồ sơ đăng ký kinh doanh được hướng dẫn đúng giúp hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ tiết kiệm thời gian, chi phí.
Ngược lại, sự chậm trễ, né tránh, thiếu trách nhiệm ở cơ sở có thể làm tăng chi phí xã hội, làm giảm niềm tin và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của địa phương. Người dân không nhìn thấy hết những thay đổi bên trong bộ máy. Họ đánh giá chính quyền qua những việc cụ thể: hồ sơ có đúng hẹn không, cán bộ có hướng dẫn rõ ràng không, thủ tục có minh bạch không, trách nhiệm có được xác định khi phát sinh vướng mắc không. Đó là phép đo rất đời thường nhưng đúng.
Cần Thơ siết đánh giá cán bộ phải gắn điều động, đào tạo và tinh giản. Chính quyền hai cấp chỉ thông suốt khi có thước đo rõ, người phù hợp, kỷ luật nghiêm.
Trọng Nguyễn
