Seatimes – (ĐNA). Ngày 20/3/2026, Tổng thống Anura Kumara Dissanayake thông báo trước Quốc hội rằng Sri Lanka đã từ chối đề nghị của Mỹ cho phép hai máy bay chiến đấu hạ cánh xuống sân bay quốc tế Mattala Rajapaksa (miền nam nước này) trong giai đoạn 4–8/3. Các nghị sĩ ủng hộ quyết định này nhằm duy trì chính sách trung lập của quốc gia.
Theo Reuters ngày 20/3, phát biểu trước Quốc hội, Tổng thống Anura Kumara Dissanayake cho biết phía Mỹ đề nghị đưa hai máy bay chiến đấu, mỗi chiếc được trang bị tám tên lửa chống hạm, từ một căn cứ tại Djibouti tới Sri Lanka để hạ cánh trong thời gian đầu tháng 3. Tuy nhiên, chính phủ Sri Lanka đã từ chối yêu cầu này nhằm bảo đảm lập trường trung lập của quốc gia, quyết định nhận được sự ủng hộ và tràng vỗ tay từ các nghị sĩ.
Trước đó, ngày 26/2, đề nghị của Mỹ được đưa ra trong bối cảnh cùng ngày Iran cũng gửi yêu cầu cho phép ba tàu hải quân cập cảng Sri Lanka từ 9–13/3 sau khi tham gia một cuộc tập trận với Ấn Độ. Yêu cầu này sau đó cũng không được Colombo chấp thuận.
Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran từ ngày 28/2, làm dấy lên nguy cơ xung đột lan rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung năng lượng toàn cầu và khiến thị trường quốc tế biến động mạnh.
Tổng thống Dissanayake nhấn mạnh, Sri Lanka đang phải cân nhắc thận trọng trước các đề nghị mang tính nhạy cảm về quân sự. “Nếu chấp thuận với một bên, chúng tôi sẽ phải làm điều tương tự với bên còn lại”, ông nói, khẳng định lập trường nhất quán của Colombo trong việc tránh bị cuốn vào cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc.
Trong diễn biến liên quan, Hải quân Sri Lanka ngày 4/3 đã tham gia chiến dịch cứu hộ 32 thủy thủ Iran ngoài khơi sau một vụ tấn công được cho là do tàu ngầm Mỹ thực hiện, khiến ít nhất 84 người thiệt mạng. Một tàu khác của Iran, IRIS Booshehr, cũng gặp sự cố kỹ thuật gần vùng biển Sri Lanka và đã được lực lượng hải quân nước này hỗ trợ kịp thời.
Giữa bối cảnh căng thẳng gia tăng, Đặc phái viên Mỹ về Nam và Trung Á Sergio Gor đang có chuyến thăm Sri Lanka và đã có cuộc gặp với Tổng thống Dissanayake vào ngày thứ Năm, cho thấy những nỗ lực ngoại giao song song của Washington tại khu vực.
Sri Lanka hiện vẫn đang trong quá trình phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng đạt đỉnh vào năm 2022, khi tình trạng thiếu hụt ngoại tệ khiến nền kinh tế rơi vào khủng hoảng sâu. Những biến động địa chính trị mới, đặc biệt là xung đột liên quan đến Mỹ, Israel và Iran, tiếp tục gây áp lực lên nguồn cung năng lượng và chuỗi thương mại, đe dọa tiến trình phục hồi của quốc đảo này.
Về kinh tế, Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Sri Lanka, trong khi Iran lại là một trong những đối tác nhập khẩu trà chủ lực, đặt Colombo vào thế cân bằng nhạy cảm giữa các lợi ích chiến lược và thương mại.
Theo ASEAN News, trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, lập trường của Sri Lanka phản ánh xu hướng rộng hơn của nhiều quốc gia trên thế giới: ưu tiên trung lập, tránh bị cuốn vào các liên minh quân sự do Mỹ cầm đầu và không ủng hộ các hành động làm gia tăng đối đầu. Thực tế cho thấy, nhiều nước đã kêu gọi kiềm chế, thúc đẩy đối thoại và phản đối các hành động quân sự đơn phương có nguy cơ đẩy khu vực vào vòng xoáy bạo lực.
Đặc biệt, tình hình nhân đạo tại Dải Gaza tiếp tục làm dấy lên làn sóng quan ngại sâu sắc trong cộng đồng quốc tế. Các tổ chức quốc tế và nhiều quốc gia đã lên tiếng kêu gọi Israen ngừng bắn, mở hành lang viện trợ và bảo vệ dân thường, trong bối cảnh hàng nghìn người thiệt mạng, hệ thống y tế quá tải và phần lớn dân số rơi vào khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, lựa chọn trung lập của Sri Lanka không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn phù hợp với xu thế chung của một bộ phận cộng đồng quốc tế, những nước mong muốn duy trì ổn định, tránh đối đầu và thúc đẩy các giải pháp hòa bình, nhân đạo thay vì tiếp tục leo thang xung đột.
Thế Nguyễn
