Seatimes – (ĐNA). Ngày 5/3/1979, trong bối cảnh biên giới phía Bắc đứng trước thử thách nghiêm trọng, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng ký Lệnh tổng động viên toàn quốc. Văn kiện ngắn gọn nhưng đầy sức hiệu triệu ấy đã khơi dậy truyền thống yêu nước và ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam: mỗi khi Tổ quốc lâm nguy, toàn dân tộc lại đồng lòng đứng lên bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Từ Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến năm 1946 đến Lệnh tổng động viên năm 1979, lịch sử nhiều lần vang lên tiếng gọi thiêng liêng của đất nước gửi tới mỗi người dân Việt Nam.
Tiếng gọi của Tổ quốc trong thời khắc hiểm nguy năm 1979
Tháng 2/1979, chiến sự bùng nổ trên toàn tuyến biên giới phía Bắc khi lực lượng quân sự Trung Quốc đồng loạt tiến công vào lãnh thổ Việt Nam. Rạng sáng ngày 17/2/1979, các tỉnh biên giới như Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu và Quảng Ninh trở thành những tuyến đầu ác liệt của cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Nhiều thị xã, thị trấn và làng bản vùng biên phải hứng chịu các đợt pháo kích dữ dội và những cuộc tiến công quy mô lớn.
Thời điểm đó, đất nước Việt Nam vừa bước ra khỏi hơn ba thập kỷ chiến tranh liên tiếp. Sau khi thống nhất năm 1975, cả nước đang tập trung khắc phục hậu quả nặng nề của chiến tranh, khôi phục sản xuất, ổn định đời sống Nhân dân và từng bước xây dựng lại nền kinh tế. Trong bối cảnh ấy, cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc bùng nổ đã đặt ra một thử thách lớn đối với Nhà nước và toàn dân tộc: vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, vừa duy trì sự ổn định và phát triển của đất nước.
Trước tình hình nghiêm trọng đó, ngày 5/3/1979, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng thay mặt Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký ban hành Lệnh tổng động viên trong cả nước. Văn kiện lịch sử này kêu gọi toàn thể nhân dân, lực lượng vũ trang và các tổ chức trong xã hội phát huy cao độ tinh thần yêu nước, sẵn sàng tham gia bảo vệ Tổ quốc, tăng cường lực lượng cho các mặt trận biên giới và củng cố thế trận quốc phòng trên phạm vi cả nước.
Lệnh tổng động viên khẳng định rõ: bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân tộc. Quyết định này đã tạo nên sự huy động mạnh mẽ về nhân lực, vật lực từ hậu phương ra tiền tuyến; nhiều thanh niên lên đường nhập ngũ, các lực lượng dân quân tự vệ được củng cố, các địa phương tổ chức chi viện cho tuyến đầu. Tinh thần đoàn kết và ý chí bảo vệ Tổ quốc một lần nữa được khơi dậy mạnh mẽ trong toàn xã hội.
Đây cũng là lần tổng động viên quy mô toàn quốc đầu tiên của Nhà nước Việt Nam sau khi đất nước thống nhất năm 1975, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia. Sự kiện này tiếp nối truyền thống lịch sử lâu dài của dân tộc: mỗi khi Tổ quốc đứng trước thử thách, toàn dân tộc lại đoàn kết một lòng, sẵn sàng hy sinh để giữ vững độc lập và toàn vẹn lãnh thổ.
Trong văn kiện lịch sử ấy có đoạn khẳng định rõ: “Để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định tổng động viên trong cả nước. Tất cả lực lượng vũ trang, lực lượng dự bị và công dân trong độ tuổi quy định phải sẵn sàng làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.”
Những lời lẽ ngắn gọn nhưng hàm chứa quyết tâm sắt đá của một quốc gia độc lập trước nguy cơ bị xâm phạm chủ quyền. Lệnh tổng động viên không chỉ là quyết định quân sự mà còn là lời hiệu triệu mạnh mẽ gửi tới toàn thể nhân dân Việt Nam, khơi dậy truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết của dân tộc trong thời khắc hiểm nguy.
Sau khi lệnh được ban bố, nhiều địa phương trên cả nước nhanh chóng triển khai các biện pháp động viên lực lượng dự bị, tổ chức huấn luyện, củng cố thế trận quốc phòng và chuẩn bị hậu cần phục vụ nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Các đơn vị dự bị được triệu tập, lực lượng dân quân tự vệ được tăng cường, nhiều địa phương khẩn trương tổ chức các đợt tuyển quân bổ sung cho các đơn vị chủ lực.
Hàng vạn thanh niên từ khắp mọi miền đất nước đã tình nguyện lên đường nhập ngũ, sẵn sàng ra tuyến đầu làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Ở hậu phương, các phong trào ủng hộ tiền tuyến được phát động rộng rãi; nhân dân quyên góp lương thực, thuốc men, vật tư và nhiều nhu yếu phẩm gửi ra biên giới. Cả nước hướng về các tỉnh tuyến đầu với tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và ý chí bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Tinh thần ấy một lần nữa khẳng định chân lý đã được hun đúc qua lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam: mỗi khi chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ bị đe dọa, toàn dân tộc lại đoàn kết một lòng, biến ý chí độc lập thành sức mạnh để bảo vệ đất nước.
Truyền thống tổng động viên trong lịch sử cách mạng Việt Nam
Lệnh tổng động viên năm 1979 không phải là hiện tượng đơn lẻ trong lịch sử dân tộc. Trong những thời điểm bước ngoặt của đất nước, khi độc lập và chủ quyền bị đe dọa, dân tộc Việt Nam nhiều lần huy động sức mạnh toàn dân để bảo vệ Tổ quốc. Truyền thống ấy được hun đúc qua nhiều cuộc kháng chiến, trở thành một đặc điểm nổi bật trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Ngay sau khi nền độc lập được tuyên bố năm 1945, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược. Trước tình thế đó, ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, văn kiện được xem như lời hiệu triệu của cả dân tộc đứng lên bảo vệ nền độc lập non trẻ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Trong lời kêu gọi lịch sử ấy có câu nói đã trở thành bất hủ: “Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.”
Những lời lẽ giản dị nhưng hào sảng ấy nhanh chóng lan tỏa khắp cả nước, trở thành mệnh lệnh của lịch sử, thúc giục toàn dân tộc bước vào cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ nhưng đầy quyết tâm chống thực dân Pháp xâm lược.
Đến năm 1950, khi cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn mới, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã triển khai nhiều biện pháp huy động sức mạnh toàn dân nhằm phục vụ Chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950. Hàng vạn dân công hỏa tuyến, thanh niên xung phong và nhân dân các địa phương đã tham gia vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược ra mặt trận. Sự huy động rộng khắp ấy đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của chiến dịch, mở ra bước chuyển chiến lược của cuộc kháng chiến, đưa quân đội Việt Nam từ thế phòng ngự sang thế chủ động tiến công.
Trong thời kỳ cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam, tinh thần động viên toàn dân tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Miền Bắc trở thành hậu phương lớn của cả nước, vừa sản xuất, vừa chiến đấu và chi viện cho tiền tuyến miền Nam. Hàng triệu thanh niên lên đường nhập ngũ; hàng triệu người khác tham gia lực lượng thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, công nhân giao thông và các lực lượng phục vụ chiến trường.
Những tuyến đường chiến lược như đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh được mở rộng và bảo vệ bằng mồ hôi, công sức và cả sự hy sinh của hàng vạn con người. Nhờ sự huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đã đi đến thắng lợi lịch sử vào mùa Xuân năm 1975, thống nhất đất nước.
Trong mạch nguồn truyền thống ấy, Lệnh tổng động viên năm 1979 tiếp tục là minh chứng cho sức mạnh đoàn kết của dân tộc Việt Nam: mỗi khi Tổ quốc bị đe dọa, tinh thần toàn dân đứng lên bảo vệ đất nước lại được khơi dậy mạnh mẽ, trở thành nguồn sức mạnh to lớn để vượt qua mọi thử thách lịch sử.
Quốc phòng toàn dân – Sức mạnh đặc biệt của dân tộc Việt Nam
Một trong những ý nghĩa quan trọng của Lệnh tổng động viên năm 1979 là khẳng định rõ quan điểm quốc phòng toàn dân, tư tưởng xuyên suốt trong đường lối bảo vệ Tổ quốc của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Trong điều kiện đất nước phải đối mặt với nguy cơ xâm phạm chủ quyền, việc huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội trở thành yếu tố quyết định để bảo vệ độc lập và toàn vẹn lãnh thổ.
Theo tinh thần của lệnh tổng động viên, nhiệm vụ quốc phòng không chỉ thuộc về lực lượng quân đội mà là trách nhiệm của toàn dân. Bên cạnh các đơn vị quân đội chủ lực, lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ và các lực lượng vũ trang địa phương được củng cố và sẵn sàng làm nhiệm vụ. Đồng thời, các ngành kinh tế – xã hội như giao thông vận tải, công nghiệp, nông nghiệp, y tế và hậu cần cũng được huy động để phục vụ yêu cầu bảo vệ đất nước trong tình huống khẩn cấp.
Trong văn kiện nhấn mạnh rằng mọi lực lượng và mọi công dân trong độ tuổi quy định phải sẵn sàng tham gia nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Đây chính là biểu hiện cụ thể của tư tưởng chiến tranh nhân dân, một đặc điểm nổi bật trong nghệ thuật quân sự Việt Nam được hình thành và phát triển qua nhiều cuộc kháng chiến.
Thực tiễn lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng sức mạnh của Việt Nam không chỉ nằm ở tiềm lực quân sự, mà còn nằm ở ý chí độc lập và tinh thần đoàn kết của toàn dân tộc. Khi Tổ quốc lâm nguy, mỗi người dân đều trở thành một phần của thế trận bảo vệ đất nước, từ người lính nơi tuyến đầu đến người dân nơi hậu phương.
Chính sự kết hợp giữa ý chí độc lập dân tộc, truyền thống yêu nước và thế trận quốc phòng toàn dân đã tạo nên nguồn sức mạnh đặc biệt, giúp Việt Nam nhiều lần vượt qua những thử thách lịch sử tưởng chừng vô cùng khắc nghiệt, bảo vệ vững chắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.
Nhìn lại Lệnh tổng động viên năm 1979 trước một thế giới hiện nay còn nhiều bất ổn
Trong bối cảnh thế giới hiện nay vẫn tồn tại nhiều điểm nóng xung đột, bài học lịch sử từ Lệnh tổng động viên năm 1979 càng trở nên có ý nghĩa sâu sắc. Lịch sử Việt Nam cho thấy rằng sức mạnh bảo vệ Tổ quốc không chỉ nằm ở tiềm lực quân sự mà trước hết nằm ở sức mạnh của toàn dân tộc, ở tinh thần đoàn kết, ý chí độc lập và bản lĩnh tự chủ của một quốc gia.
Tư tưởng quốc phòng toàn dân được hình thành và phát triển qua các cuộc kháng chiến của dân tộc, từ Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến năm 1946 đến Lệnh tổng động viên năm 1979 đã chứng minh hiệu quả đặc biệt của mô hình huy động sức mạnh toàn xã hội để bảo vệ đất nước. Trong thế trận ấy, mỗi người dân đều là một thành phần của sức mạnh quốc gia, góp phần tạo nên nền tảng vững chắc để bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.
Ngày nay, kinh nghiệm lịch sử của Việt Nam về chiến tranh nhân dân và quốc phòng toàn dân cũng được nhiều quốc gia nghiên cứu, tham khảo khi xây dựng chiến lược phòng thủ quốc gia trong bối cảnh chiến tranh hiện đại ngày càng phức tạp. Trong một số khu vực căng thẳng của thế giới, các quốc gia đã chú ý hơn tới việc kết hợp giữa sức mạnh quân sự với sự tham gia của toàn xã hội, coi đây là yếu tố quan trọng để tăng cường khả năng tự vệ trước các thách thức an ninh.
Đối với Việt Nam, bài học lớn rút ra từ lịch sử là phải luôn kiên định đường lối xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, giữa xây dựng hòa bình với giữ vững khả năng tự vệ. Đó cũng chính là nền tảng để bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Hơn bốn thập niên đã trôi qua, Lệnh tổng động viên ngày 5/3/1979 vẫn còn nguyên giá trị như một dấu mốc lịch sử của ý chí độc lập và tinh thần đoàn kết dân tộc. Trong một thế giới còn nhiều biến động, ký ức lịch sử ấy nhắc nhở rằng hòa bình và độc lập không phải là điều tự nhiên có sẵn, mà phải được xây dựng và bảo vệ bằng sức mạnh của toàn dân tộc, bằng bản lĩnh chính trị và ý chí tự cường của mỗi quốc gia.
Thế Nguyễn – Minh Văn
