Seatimes – (ĐNA). Tết ở Huế từ lâu không chỉ đánh dấu thời khắc chuyển giao năm mới, mà còn mở ra một không gian văn hóa đặc biệt, nơi con người tìm lại sự cân bằng và lắng đọng giữa nhịp sống đời thường. Trong bối cảnh hiện đại ngày càng gấp gáp, việc khơi dậy và làm sống lại những giá trị Tết xưa, từ cung đình đến dân gian, vì thế không đơn thuần là hoài niệm, mà là một lựa chọn nhân văn sâu sắc: vun bồi sự an lạc và hạnh phúc cho con người vùng đất cố đô hôm nay.
Trở về với gia đình, với tổ tiên, với những ký ức tuổi thơ, với chính mình.
Huế có lẽ là nơi mà Tết vẫn còn giữ được nhịp điệu chậm rãi và trang trọng hiếm thấy. Ở đó, người ta không chỉ “đón Tết” mà thực sự “sống cùng Tết”. Tết đến từ rất sớm, từ những ngày chạp khi người ta bắt đầu dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ, chuẩn bị mứt gừng, bánh tét, bánh in, bánh thuẫn… Không gian Tết được hình thành từng chút một, như một quá trình thanh lọc tâm hồn. Sự chuẩn bị ấy không chỉ nhằm tạo nên một cái Tết đủ đầy về vật chất, mà quan trọng hơn là chuẩn bị cho một trạng thái tinh thần: trạng thái trở về.
Trong cấu trúc văn hóa Huế, Tết luôn là thời điểm của sự hòa giải: giữa cá nhân và cộng đồng, giữa hiện tại và quá khứ, giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần. Nén hương trên bàn thờ không chỉ là một nghi thức, mà là một sợi dây kết nối. Mâm cơm ngày Tết không chỉ để ăn, mà là một biểu hiện của trật tự gia phong. Những lời chúc Tết, những cuộc thăm viếng đầu xuân, những bộ áo dài mới… tất cả tạo nên một mạng lưới văn hóa tinh tế, trong đó con người cảm thấy mình được che chở.
Chính vì vậy, khi những giá trị ấy được phục hồi và trao truyền một cách tự nhiên, Tết trở thành một “liệu pháp văn hóa” đúng nghĩa. Nó giúp con người tạm dừng lại giữa áp lực của đời sống hiện đại, sống chậm hơn để cảm nhận sâu hơn. Đó là nền tảng của một thứ hạnh phúc bền vững; không ồn ào, không phô trương, nhưng lắng sâu và lâu dài, rất đúng với khí chất Huế.
Người Huế nói “ăn Tết” thay vì “nghỉ Tết”. Cách dùng từ ấy, tưởng như bình thường, nhưng lại hàm chứa một quan niệm rất sâu về văn hóa hưởng thụ. “Ăn” ở đây không chỉ là ăn uống, mà là thưởng thức, là thấm đẫm, là sống trọn vẹn với Tết bằng cả thân, tâm, trí.
Ẩm thực Tết Huế vì thế mang một cấu trúc đặc biệt. Mỗi món ăn đều gắn với một ký ức, một quy tắc, một tầng nghĩa. Đĩa dưa món, chén tôm chua, nồi thịt kho, bánh tét, bánh chưng, bánh in, bánh phất… không chỉ là món ăn, mà là những “ký hiệu văn hóa”. Chúng nhắc con người nhớ về cội nguồn, về trật tự gia đình, về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Trong bối cảnh hiện đại, khi nhiều giá trị hưởng thụ bị đồng nhất với tiêu dùng nhanh và tiện lợi, thì cách “ăn Tết” của người Huế gợi ra một định nghĩa khác về hạnh phúc. Hạnh phúc không đến từ sự dư thừa, mà từ sự vừa đủ. Hạnh phúc không nằm ở tốc độ, mà ở chiều sâu. Đó là sự hưởng thụ có ý thức, có tiết chế và có gắn kết. Chính chiều sâu ấy làm cho những giá trị tưởng như “chậm” của Huế lại có khả năng chữa lành con người hiện đại.
Trong một thế giới đang chạy rất nhanh, con người ngày càng thiếu những khoảng lặng để đối thoại với chính mình. Di sản Huế: từ kiến trúc, lễ nghi đến lối sống không tạo ra sự kích thích mạnh, mà tạo ra sự lắng đọng. Nó đưa con người trở về với nhịp sinh học tự nhiên, với chu kỳ của thời gian, với các mối quan hệ căn bản.
Tết Huế, với sự chuẩn bị công phu và không khí gia đình đậm đặc, là một không gian chữa lành tập thể. Nó giúp mỗi người cảm thấy mình thuộc về một dòng chảy lớn hơn bản thân: dòng chảy của gia đình, của cộng đồng, của lịch sử. Cảm thức “thuộc về” ấy chính là nền tảng của chỉ số hạnh phúc bền vững, điều mà không một tiện ích vật chất nào có thể thay thế.
Điều đáng mừng là trong những năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn trở về với Tết đoàn viên. Trong một thế hệ sống rất hiện đại và toàn cầu, sự trở về ấy cho thấy Tết không mất đi, mà đang được tái cấu trúc theo một cách mới.
Với người trẻ, trở về không chỉ là trở về một không gian địa lý, mà là trở về với những mối quan hệ làm nên bản sắc của mình. Đó không phải là sự ép buộc, mà là một nhu cầu nội tâm. Khi họ tự nguyện tìm lại Tết, nghĩa là Tết vẫn còn khả năng đối thoại với hiện tại.
Đây chính là điều kiện quan trọng để di sản không bị đứt gãy.
Tuy nhiên, để Tết tiếp tục sống trong đời sống đương đại, điều cần thiết không chỉ là bảo tồn, mà là “thích nghi sáng tạo”. Bảo tồn không phải là đóng băng quá khứ, mà là tạo điều kiện để quá khứ tiếp tục sống trong hiện tại.
Thế hệ đi trước có trách nhiệm gìn giữ ký ức và chuẩn mực; thế hệ trẻ mang đến khát vọng đổi mới và ngôn ngữ của thời đại số. Khi hai điều này gặp nhau, Tết sẽ trở thành một không gian văn hóa mở, nơi người trẻ được tham gia, được sáng tạo, được kể câu chuyện của mình.
Truyền ngọn lửa hạnh phúc không thể bằng sự áp đặt, mà bằng đối thoại và trao quyền. Khi người trẻ cảm thấy mình là chủ thể của di sản, họ sẽ tự khắc tìm thấy niềm vui trong việc gìn giữ và làm mới những giá trị xưa.
Và khi đó, “ăn Tết ở Huế” sẽ không chỉ là một tập quán văn hóa, mà là một lựa chọn sống: lựa chọn sống chậm lại, sống sâu hơn, sống có ý thức hơn.
Trong một thế giới đầy biến động, có lẽ điều con người cần nhất không phải là những trải nghiệm mới lạ, mà là những điểm tựa tinh thần. Tết Huế, với tất cả sự chậm rãi, tinh tế và lắng sâu chính là một điểm tựa như thế. Ở đó, hạnh phúc không được đo bằng sự náo nhiệt, mà bằng sự bình an. Không được phô bày ra bên ngoài, mà được nếm bằng chiều sâu của tâm hồn.
Và đó cũng chính là cách người Huế “ăn Tết”, thưởng thức Tết như thưởng thức một giá trị văn hóa, để mỗi mùa xuân đi qua không chỉ đánh dấu thêm một năm mới, mà còn làm cho con người trở nên đầy đặn hơn trong đời sống tinh thần của mình.
Phan Thanh Hải
