Seatimes – (ĐNA). Đêm 9/2/1930, Khởi nghĩa Yên Bái bùng nổ như một lời tuyên ngôn bất khuất của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX. Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thái Học và Việt Nam Quốc dân Đảng, cuộc khởi nghĩa tuy thất bại về quân sự nhưng đã để lại dấu ấn sâu đậm bởi tinh thần yêu nước mãnh liệt và khát vọng giành độc lập cháy bỏng. Tiếp nối những phong trào yêu nước cuối thế kỷ XIX, sự kiện này thể hiện truyền thống kiên cường của dân tộc, dù thiếu đường lối đúng đắn và tổ chức vững mạnh, vẫn không ngừng vùng lên tìm lối thoát khỏi ách đô hộ thực dân.
Góc nhìn lịch sử – Dấu mốc chuyển tiếp của phong trào yêu nước
Khởi nghĩa Yên Bái nổ ra trong bối cảnh Việt Nam vẫn chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp với bộ máy cai trị hà khắc, chính sách bóc lột thuộc địa nặng nề và sự đàn áp liên tục các phong trào yêu nước. Trước đó, các cuộc vận động mang màu sắc phong kiến như phong trào Cần Vương, tiêu biểu là khởi nghĩa Phan Đình Phùng (kết thúc năm 1896) đã khép lại vào cuối thế kỷ XIX. Bước sang thế kỷ XX, khởi nghĩa nông dân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo dù kéo dài hàng chục năm, cũng bị dập tắt vào năm 1913. Đồng thời, các phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản do các sĩ phu như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh khởi xướng, lần lượt rơi vào bế tắc.
Sự ra đời của Việt Nam Quốc dân đảng năm 1927 phản ánh khát vọng tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc theo khuynh hướng dân chủ tư sản. Trong bối cảnh ấy, Khởi nghĩa Yên Bái trở thành nỗ lực tiêu biểu nhằm giành độc lập bằng con đường vũ trang, quy tụ tinh thần yêu nước mãnh liệt của một bộ phận trí thức, thanh niên và binh lính.
Dẫu vậy, tương quan lực lượng bất lợi, tổ chức chưa đủ chín muồi và thiếu sự hậu thuẫn sâu rộng từ quần chúng khiến cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp. Tuy thất bại về quân sự, Yên Bái vẫn để lại dư âm sâu sắc trong lịch sử, như một dấu mốc chuyển tiếp trên hành trình cách mạng.
Về lâu dài, Khởi nghĩa Yên Bái khép lại một giai đoạn đấu tranh theo đường lối dân chủ tư sản, đồng thời mở ra tiền đề tư tưởng cho sự hình thành một con đường cách mạng mới, có tổ chức vững vàng, lý luận khoa học và nền tảng quần chúng rộng rãi, báo hiệu sự trưởng thành của cách mạng Việt Nam trong những năm tiếp theo.
Góc nhìn chính trị – Bài học từ Yên Bái về con đường cách mạng Việt Nam
Từ góc độ chính trị, Khởi nghĩa Yên Bái đặt ra một vấn đề cốt lõi: đâu là lực lượng lãnh đạo và chiến lược đúng đắn cho cách mạng Việt Nam? Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng tư sản, tuy thể hiện tinh thần dấn thân và khát vọng mãnh liệt, vẫn bộc lộ rõ hạn chế về tổ chức, lý luận và khả năng gắn bó với quần chúng. Chính điều đó khiến phong trào khó tạo nên sức mạnh tổng hợp để chống lại bộ máy thống trị thực dân.
Lịch sử cho thấy, nếu thiếu một đường lối khoa học, thiếu sự lãnh đạo thống nhất và không có nền tảng quần chúng rộng rãi, thì phong trào cách mạng khó đạt được thắng lợi bền vững. Đây là bài học sâu sắc giúp cách mạng Việt Nam từng bước xác định rõ con đường phát triển phù hợp với bối cảnh lịch sử dân tộc.
Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930 là kết tinh của quá trình tìm đường cứu nước, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của cách mạng. Đảng đã thống nhất lực lượng, kết hợp mục tiêu độc lập dân tộc với lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đặt nền móng vững chắc cho các thắng lợi lịch sử tiếp theo như Cách mạng Tháng Tám 1945, kháng chiến chống Pháp và công cuộc thống nhất đất nước.
Từ thực tiễn đó, bài học về vai trò của một lực lượng lãnh đạo thống nhất, biết gắn kết mục tiêu dân tộc với phát triển lâu dài, vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay – đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng với thế giới.
Góc nhìn xã hội – sức mạnh tinh thần yêu nước của nhân dân
Khởi nghĩa Yên Bái phản ánh rõ nét tinh thần yêu nước của nhiều tầng lớp xã hội Việt Nam thời kỳ đó. Trí thức, thanh niên, binh lính người Việt trong quân đội Pháp và các lực lượng yêu nước khác đều mang khát vọng giải phóng dân tộc. Điều này cho thấy mâu thuẫn dân tộc đã trở thành vấn đề trung tâm của xã hội Việt Nam dưới chế độ thuộc địa.
Người dân không chỉ chịu áp bức về kinh tế mà còn bị hạn chế về quyền chính trị, văn hóa và cơ hội phát triển. Những bất bình đó tích tụ lâu dài đã tạo nên động lực xã hội mạnh mẽ thúc đẩy các phong trào yêu nước liên tục xuất hiện trong suốt đầu thế kỷ XX.
Dù thất bại, tinh thần yêu nước của Khởi nghĩa Yên Bái không mất đi mà tiếp tục lan tỏa. Nó trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng cho các phong trào cách mạng sau này, đặc biệt là phong trào do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo với sự tham gia rộng rãi của quần chúng công nhân, nông dân, trí thức và thanh niên.
Chính sức mạnh quần chúng, yếu tố xã hội mang tính quyết định đã góp phần tạo nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX và tiếp tục là nền tảng cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay.
Góc nhìn lý luận – Biện chứng Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh từ Khởi nghĩa Yên Bái
Theo phép biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, lịch sử là kết quả của đấu tranh giai cấp và quá trình chuyển hóa từ tự phát đến tự giác. Dưới lăng kính đó, Khởi nghĩa Yên Bái có thể được xem như một bước chuyển quan trọng của cách mạng Việt Nam, khi đòi hỏi về một lực lượng lãnh đạo có lý luận, tổ chức và chiến lược khoa học trở nên cấp thiết.
Tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định rằng độc lập dân tộc không thể tách rời sức mạnh của quần chúng nhân dân, vai trò lãnh đạo của một tổ chức cách mạng tiên phong và mục tiêu hướng đến một xã hội công bằng, tiến bộ. Thực tiễn Yên Bái cho thấy: khi phong trào yêu nước chỉ dựa vào cảm tính và thiếu cơ sở lý luận vững chắc cùng tổ chức chặt chẽ, thì dù lòng yêu nước có mãnh liệt đến đâu cũng khó giành được thắng lợi bền lâu.
Từ góc độ lý luận, Khởi nghĩa Yên Bái không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà còn là minh chứng sống động cho quy luật phát triển biện chứng của cách mạng Việt Nam. Nó góp phần thúc đẩy nhận thức xã hội, chuẩn bị về mặt tư tưởng cho sự lựa chọn con đường cách mạng gắn liền giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kiên định dẫn dắt.
Chính nền tảng lý luận đó đã giúp cách mạng Việt Nam kết hợp được sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, vượt qua những thử thách khốc liệt của chiến tranh và bao vây cấm vận, từng bước tiến vào công cuộc hội nhập quốc tế vững vàng, tự tin hơn.
Góc nhìn hôm nay – Giá trị lịch sử, vai trò của Đảng và tầm nhìn thế kỷ
Nhìn từ hiện tại, Khởi nghĩa Yên Bái không chỉ là một sự kiện lịch sử mà còn là biểu tượng cho tinh thần độc lập, lòng yêu nước và khát vọng tự chủ mãnh liệt của dân tộc Việt Nam. Những giá trị ấy tiếp tục là nền tảng tinh thần vững chắc cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong thời đại hội nhập toàn cầu sâu rộng.
Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 chính là bước ngoặt tất yếu, mở ra con đường cách mạng đúng đắn – kết hợp nhuần nhuyễn giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Từ đó đến mốc 100 năm thành lập Đảng vào năm 2030 là một hành trình khẳng định vai trò lãnh đạo xuyên suốt trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, đổi mới và hội nhập.
Hướng tới mốc 100 năm thành lập nước vào năm 2045, tầm nhìn phát triển đất nước đặt trọng tâm vào việc củng cố độc lập tự chủ, nâng cao đời sống nhân dân, phát triển bền vững, xây dựng nền kinh tế hiện đại và giữ vững môi trường hòa bình. Đó là mục tiêu chiến lược thể hiện khát vọng vươn lên tầm cao mới của dân tộc.
Từ Khởi nghĩa Yên Bái đến hành trình hiện tại, lịch sử đã khẳng định một quy luật nhất quán: khi dân tộc có đường lối đúng đắn, sự lãnh đạo thống nhất và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, thì dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, Việt Nam vẫn đủ bản lĩnh vượt qua thử thách, giữ vững độc lập và vững vàng tiến bước trong thế kỷ mới.
Minh Văn
