Thừa Thiên - Huế: Hệ luỵ trong khai thác cát trắng

Cắt trắng, còn được biết đến với tên gọi là cát luyện thủy tinh, là nguyên liệu chính để sản xuất kính xây dựng, các sản phẩm phalê và các loại thủy tinh gia dụng khác. Cát trắng có giá trị kinh tế cao nên ngày càng có nhiều doanh nghiệp, tổ chức tham gia khai thác, chế biến. Vấn đề đặt ra ở đây là vì cái lợi dễ có trước mắt, nhiều doanh nghiệp thay vì tập trung đầu tư chế biến như giấy phép đăng ký thì lại chỉ tranh thủ xúc cát thô chở đi bán, để lại nhiều hệ luỵ cùng với sự bức xúc kéo dài của chính quyền và nhân dân địa phương.

Huyện Phong Điền (tỉnh Thừa Thiên - Huế) được xem là địa phương giàu tài nguyên cát trắng nhất cả nước với diện tích khoảng 3.600 ha. Tuy nhiên, thời gian quan, tài nguyên này đang bị khai thác trái phép tràn lan, đứng trước nguy cơ cạn kiệt, môi trường bị hủy hoại, ảnh hưởng đến đời sống của hàng vạn người dân trên địa bàn.

 
Văn phòng Công ty Việt Phương thường xuyên đóng cửa.
 
Chủ tịch UBND huyện Phong Điền, ông Trịnh Đức Hùng cho biết, trên địa bàn huyện có nhiều doanh nghiệp đang hoạt động khai thác các như : xã Phong Hiền có Công ty cổ phần Tập đoàn đầu tư Việt Phương được cấp 406 ha, xã Phong Hoà và Phong Bình có Công ty TNHH Sơn Tùng (hơn 80 ha), khu vực giáp ranh xã Phong Bình và Phong Hòa có mỏ khai thác cát thủy tinh của Công ty CP XNK Dịch vụ và Đầu tư Việt Nam (Vicosimex), diện tích khai thác 85 ha, thì xã Phong Chương lại có đến ba doanh nghiệp cùng chia nhau xẻ thịt miền cát trắng: Công ty CP Khoáng sản và Đầu tư Khánh Hòa (87ha), Công ty Bảo Toàn A (150 ha) và Công ty CP Prieme - Thiên Phúc (110 ha).

Một trong những điểm chung mà dư luận phản ánh về các doanh nghiệp này là hầu hết đều rất “nhiệt tình” khai thác cát trắng để chở đi, còn những cam kết, hứa hẹn về một ngày mai tươi sáng như việc mở nhà máy chế biến - tinh luyện, tạo công ăn việc làm, đóng góp ngân sách cho địa phương v.v… đến nay đều trở về cát bụi. Điển hình, tháng 6-2015, Bộ Tài nguyên & Môi trường đồng ý cấp phép khai thác cát thủy tinh cho Công ty CP Tập đoàn Việt Phương, theo giấy phép được cấp thì Công ty này phải xây dựng nhà máy chế biến cát trắng mới được tiến hành khai thác cát.Tuy nhiên, dù chưa có nhà máy nhưng công ty này vẫn ngang nhiên khai thác cát thô đưa đi bán gây ảnh hưởng hệ sinh thái môi trường khiến chính quyền địa phương và người dân rất bức xúc.

Ông Trần Đức Thiện, Chủ tịch UBND xã Phong Hiền cho biết: “Công ty Việt Phương hứa hẹn xây dựng nhà máy, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương, nhưng đến nay, việc khai thác kéo dài mà mãi vẫn chưa thấy công ty đầu tư xây dựng gì ngoài việc múc cát đem bán. Trước tình trạng này, xã đã nhiều lần liên hệ với công ty nhưng họ cố tình từ chối hợp tác. Trước sự phản ứng gay gắt của dư luận, hiện công ty này đã tạm ngừng khai thác trong thời gian chờ thanh tra”.

Nếu như doanh nghiệp nói trên và những doanh nghiệp khác chưa bị phạt vì những lý do khác nhau, thì Công Ty TNHH MTV Khoáng Sản Và Đầu Tư Khánh Hòa tại Thừa Thiên Huế (Khamihuco) đã bị “sờ gáy”. Khamihuco được Ban QL các KCN tỉnh cấp Giấy chứng nhận đầu tư Dự án nhà máy Sodium Silicat (thủy tinh lỏng) ngày 05/4/2010 (thay đổi lần ba ngày 18/3/2016) tại KCN Phong Điền (huyện Phong Điền) với “sứ mệnh” phục vụ nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình hoạt động, Khamihucođã vi phạm với cam kết mục tiêu thực hiện dự án khi hợp đồng cung cấp cát nguyên khai cho Cty TNHH Khoáng sản Transcend Việt Nam tại KCN Hòa Khánh (Đà Nẵng), nên đã bị Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Thừa Thiên Huế xử phạt 40 triệu đồng (Quyết định được ký ngày 22/8/2016). Thêm một điều đáng nói nữa, là cũng như bên bán,bên mua trong vụ này cũng không phải “dạng vừa”, khi chỉ trước đó ít tháng, công ty TNHH Khoáng sản Transcend Việt Nam cũng đã bị cơ quan chức năng Đà Nẵng “hỏi thăm”, yêu cầu ngừng ngay hoạt động khai thác và vận chuyển cát ra khỏi hiện trường để điều tra,làm rõ và xử lý theo quy định pháp luật (tháng 5/2016).Công ty nay bị điều tra về hành vi được cho là núp bóng thuê kho bãi để “ăn cắp” cát trắng.

Các doanh nghiệp hoạt động sai mục đích, khai thác, vận chuyển và bán cát trái phép còn để lại nhiều hệ luỵ nguy hiểm trước mắt cũng như lâu dài, như gây nên tình trạng cát bụi bay mù mịt, ô nhiễm môi trường sống, đường xá xuống cấp, tạo các hố rộng và sâu không hoàn thổ gây nguy hiểm cho người dân và gia súc. Việc khai thác cát không chỉ gây ảnh hưởng đến các khu rừng trồng được người dân bảo vệ hàng chục năm nhằm chống cát bay, cát nhảy,làm chôn lấp mồ mả, đồng thời ảnh hưởng cân bằng môi trường sinh thái, mà còn làm cho những cánh rừng keo, tràm được chính quyền và người dân địa phương trồng để chống sa mạc hóa vùng cát dần biến mất, gây nên tình trạng khô hạn về mùa nắng, nhiều điểm khai thác sâu gây tắc dòng nước ngầm ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, sa mạc hóa cả vùng khai thác.

Tại xã Phong Chương người dân hết sức bất bình khi diện tích được cấp chông lấn lên diện tích đất nghĩa trang cử xã.. Đáng chú ý, nhiều khu vực mỏ có rất nhiều mồ mả, đất canh tác và cây lâm nghiệp của dân chưa được đền bù nhưng doanh nghiệp vẫn ngang nhiên khai thác.

Hệ luỵ đáng buồn là, sau khi một số doanh nghiệp rút đi hoặc ngừng dự án, tại nhiều địa phương của huyện Phong Điền có hàng trăm ha đất dự án bỏ hoang kéo dài, gây lãng phí tài nguyên nghiêm trọng, trong khi người dân lại thiếu đất trồng trọt, sản xuất…

Trước tình trạng sai phạm để lại nhiều hệ luỵ, gây bức xúc trong dư luận kéo dài, vừa qua UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã có Quyết định thành lập Đoàn Thanh tra liên ngành tiến hành thanh tra toàn diện các dự án khai thác, chế biến cát trắng tại huyện Phong Điền. Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó phòng Tài nguyên môi trường huyện Phong Điền cho rằng, sau khi thanh tra các doanh nghiệp đã ngừng khai thác cát. Tuy nhiên hệ luỵ để lại là diện tích đất đã cấp như nêu trên vẫn “nằm yên” tại chỗ không ai được phép đụng đến vì đất đã được Bộ TNMT cấp cho các doanh nghiệp. Gần một tháng nay các doanh nghiệp đã rút đi trng “im lặng”. Hiện tình tại Phong Điền là người dân thì thiếu đất sản xuất, đất của doanh nghiệp được cấp thì treo đó. Nhiều lần tìm đến làm việc với các doanh nghiệp nhưng không thể gặp được ai vì chỉ có cái văn phòng tạm bợ, trống vắng bóng người, điện thoại thì không ai bắt máy. Hỏi xã, xã không thể biết vì có lần cán bộ xã đến làm việc doanh nghiệp đòi hỏi phải có giấy giới thiệu của sếp họ!?; Hỏi huyện, huyện không hay. Hỏi tỉnh thì nhiều lần tỉnh bận họp, và cứ hẹn đi hẹn lại…

Điều không bình thường trong nhiều tháng qua khi có nhiều doanh nghiệp được trên cấp phép về vùng Phong Điền đầu tư xây dựng nhà máy tinh luyện cát. Nhưng trong thực tế không có doanh nghiệp nào xây dựng nhà máy mà chỉ đua nhau tranh thủ chở cát đi đâu không ai biết. Hệ luỵ để lại hiện nay là người dân không có đất sản xuất và môi trường vùng nông thôn bị xáo trộn, người dân càng thêm mất niềm tin. Lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế sẽ nói gì về sự việc này?

CHIẾN HỮU - MINH ĐỨC -Đ.HẬU

Theo TCĐNA

Mời quý độc giả gửi ý kiến bình luận, phản hồi về vấn đề này.
Bài viết đóng góp, cộng tác cho Seatimes vui lòng gửi về địa chỉ
Email: toasoanseatime@gmail.com | Hotline: 0901 777 207