Tết Đoan Ngọ: Nét văn hóa độc đáo của người dân Việt

Ở Việt Nam, đất nước có nền văn hóa lâu đời với rất nhiều ngày lễ lớn trong năm. Tết Đoan ngọ hay được gọi là tết diệt sâu bộ, ngày này mọi người chuẩn bị các lễ vật để dâng lên tổ tiên với tấm lòng thành. Đây cũng là một trong những dịp lễ mà mọi người trong gia đình sum họp và quây quần bên nhau.

Một số món ăn không thể thiếu trong dịp tết đoan ngọ. Ảnh Đẹp/ Vietnam+

Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Đoan ngọ

Đoan ngọ có thể hiểu là “ngày mở đầu chuỗi ngày nóng nhất”. Đoan nghĩa là bắt đầu, ngọ là giờ ngọ, tức là khoảng từ 11 giờ đến 13 giờ ( khoảng thời gian nóng nhất trong ngày ).

Theo dân gian lưu truyền, vào một vụ mùa nông dân ăn mừng vì trúng mùa nhưng sâu bọ năm ấy lại kéo dày ăn mất trái cây, thực phẩm đã thu hoạch. Nhân dân đau đầu không biết làm cách nào để có thể giải được nạn sâu bọ, bỗng nhiên có một ông lão từ xa đi tới tự xưng là Đôi Truân. Ông chỉ cho dân chúng mỗi nhà lập một bàn thờ cúng gồm bánh tro, trái cây, sau đó ra trước nhà mình vận động thể dục. Mọi người làm theo thì chỉ một lúc sau, sâu bọ đàn lũ té ngã rã rượi. Và thế vào ngày này, nông dân lại lập bàn thờ cúng để giải trừ sâu bọ, từ đó ngày 5/5 âm lịch là ngày “tết diệt sâu bọ”.

Hiện nay, ở một số làng quê vẫn còn gìn giữ những nét truyền thống của lễ tết như tắm lá mùi để phòng bệnh và tẩy trừ “sâu bọ”. Ngoài ra, còn ăn bánh tro, trái cây và rượu nếp,…  để giết sâu bọ, bệnh tật trong người.

Mâm cúng Tết Đoan ngọ có nhiều nét riêng

Không phải là ngày lễ chung cả nước mà tất cả các tập tục đều giống nhau. Mỗi vùng đều có những cách chuẩn bị mâm cúng để dâng lên ông bà tổ tiên có nét khác nhau. Nhưng tất cả đều là lòng thành kính của nhân dân ta đều cầu mong mọi sự tốt đẹp trong năm, xua tan đi những điều không tốt.

Bánh tro là loại bánh không thể thiếu của người dân miền Bắc với thành phần chính là gạo nếp ngâm qua nước tro và gói lá đem luộc chín trong nồi. Nhiều người tin rằng việc ăn bánh tro sẽ tiêu tan hết bệnh tật trong người. Ngoài ra, ở nhiều nơi còn ăn bánh khúc vào ngày này.

Bánh tro của người miền Bắc.

Miền Trung thì người dân không ăn bánh tro hay bánh khúc mà thịt vịt là món ăn không thể thiếu trên mâm cỗ. Theo người dân, thịt vịt có tính hàn nên ăn rất tốt vào những ngày nắng nóng, giúp cơ thể mát mẻ, tác dụng phong huyết, âm dương trong cơ thể, bồi bổ sau ốm rất tốt. Chè kê là món ăn đặc trưng của ngày tết Đoan ngọ, được nấu từ hạt kê được làm sạch vỏ, ngâm nước ấm và nở đều rồi mới nấu cho đến lúc chín thì thêm đường để tăng vị ngọt của chè. Chè kê thường được ăn kèm với bánh tráng nướng. Bởi vị giòn của bánh tráng hòa lẫn vào vị ngọt của đường, vị dẻo thơm của hạt kê. Món ăn giúp bồi bổ khí huyết, rất tốt cho sức khỏe.

Thịt vịt và chè kê là hai món ăn không thể thiếu của người dân miền Trung đặc biệt là xứ Huế. Ảnh Huế Thương

Lễ cúng của người miền Nam hoàn toàn khác biệt so với hai vùng còn lại khi có bánh ú nước tro (một phiên bản khác của bánh tro ở miền Bắc). Để làm bánh ú tro đầu tiên ngâm  gạo nếp với nước tro trong hai ngày. Nhân thì dùng đậu xanh ngâm nước trộn với đường và nấu chín. Sau đó, vo tròn, trong nhân có thể bỏ thêm bí đỏ hoặc mứt bí đao để tăng thêm mùi vị cho bánh. Bánh khi chín lột ra có màu vàng, không dính bánh vào lá. Người miền Bắc ăn chè trôi nước vào ngày hàn thực (3/3 âm lịch) thì vào ngày Tết Đoan ngọ người dân miền Nam mới ăn chè trôi nước. Từng viên trôi nước trò làm bằng bột nếp trắng, bên trong có nhân đậu xanh, có vị béo của nước cốt dừa.

Bánh ú nước tro của người dân miền Nam.

Miền Nam và miền Trung cũng có sự giao thoa khi Đà Nẵng có ăn bánh ú tro thì miền Nam ở một số nơi vẫn ăn thịt vịt. Mỗi vùng miền sẽ cũng có nhiều món ăn khác nhau, nhưng hoa quả được chọn để cúng cả nước đều là những loại quả có tính nóng như mận hay vải thiều. Để thể hiện được mong muốn hoa trái đầy nhà, sinh sôi nảy nở.

Trong xã hội hiện đại, có nhiều tập tục của nhiều vùng miền cũng dần mai một theo thời gian, nhưng những nét tinh túy của văn hóa tín ngưỡng của nhân dân vẫn được gìn giữ qua bao đời nay.

Hoàng Nhật (Tổng hợp)

Mời quý độc giả gửi ý kiến bình luận, phản hồi về vấn đề này.
Bài viết đóng góp, cộng tác cho Seatimes vui lòng gửi về địa chỉ
Email: toasoanseatime@gmail.com | Hotline: 0901 777 207